De demografische verschuiving in Nederland bereikte vorig jaar een kantelpunt: voor het eerst telde Nederland meer ouderen dan jongeren. In 2025 woonden er 3,72 miljoen jongeren (0-20 jaar) op Nederlandse bodem, ten opzichte van 3,76 miljoen ouderen (65+), zo berekende het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die aantallen gaan de komende jaren alleen maar verder uit elkaar lopen, verwacht het statistiekbureau.

Die vergrijzing is geen typisch Nederlands probleem. Er is wereldwijd sprake van een forse stijging van de levensverwachting. In 1973 lag die nog op gemiddeld 59 jaar, in de vijftig jaar daarna nam de levensverwachting toe tot 73, al zijn de verschillen tussen landen groot. En terwijl de mensen steeds ouder worden, neemt het aantal geboortes af. Waar vrouwen over de hele wereld in 1973 nog gemiddeld 4,4 kinderen kregen, is het geboortecijfer gehalveerd tot 2,2 kinderen per vrouw in 2023.

Dat geboortecijfer is heel ongelijk verdeeld. In Sub-Sahara-Afrika ligt het gemiddelde nog steeds hoog: Somalië, Tsjaad, Niger en Congo voeren de lijst aan met een gemiddelde van 6,1 kinderen per vrouw. Zuid-Korea noteert met 0,75 het laagste geboortecijfer en heeft al jaren een krimpende bevolking. Europa zit er tussenin. Het kindertal per vrouw ligt op 1,38, in Nederland is het 1,49. Er zijn uitschieters omhoog (Bulgarije, 1,81) en omlaag (Malta, 1,06) maar geen enkel land komt in de buurt van de vervangingswaarde van 2,1, waarbij de bevolking zichzelf in stand houdt. Het Franse statistiekbureau INSEE noteerde vorig jaar voor het eerst sinds 1944 zelfs meer sterftes dan geboortes.

Die veranderingen in de bevolkingssamenstelling hebben een economisch gevolg, maar hoe groot het probleem is, hangt af van wie je het vraagt. Aan de uiterst linkerzijde van het politieke spectrum zien sommigen de afname van het geboortecijfer als iets positiefs: minder mensen om de aarde uit te putten. Aan de rechterzijde bestaan bij sommigen zorgen over de daling van het aantal geboortes omdat daardoor de ‘eigen’ bevolking krimpt.

De veelbesproken HJ Schoo-lezing van Pieter Omtzigt in september 2024 is daar een voorbeeld van. De voormalige NSC-leider sprak toen over „de geopolitieke implicaties” van het feit dat het geboortecijfer in Europa harder daalt dan op andere plekken. „Om een beeld te geven: in Ethiopië worden dit jaar meer kinderen geboren dan in alle 27 lidstaten van de EU samen. (…) Ik laat u raden wat dat betekent over twintig, dertig jaar.” Daarmee raakte hij aan de omvolkingstheorie, een uiterst-rechtse complottheorie: het idee dat het witte, Europese volk wordt verdrongen door vreemden, bijvoorbeeld door niet-westerse migranten en vluchtelingen.

Maar wat betekenen de demografische veranderingen als we voorbij deze politieke tegenstelling kijken? Hoe erg is de vergrijzing? Wat kunnen landen doen om het lage geboortecijfer omhoog te krijgen? En bestaat er zoiets als een ideale bevolkingssamenstelling?

Een zo groot mogelijke bevolking

Demografie, dat van het Griekse woord voor bevolkingsbeschrijving komt, werd vroeger eenvoudig bekeken, zegt econoom en demografie-onderzoeker Harry van Dalen tijdens een videogesprek. „Een grote bevolking werd in het verre verleden gezien als een goed teken. Meer mensen betekende namelijk meer belastinginkomsten en een groter leger.”

Tegenwoordig kijken demografen anders naar de studie van de omvang, structuur en spreiding van de bevolking, zegt Van Dalen, die verbonden is aan de Tilburg University en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). „De ideale situatie is voor sommige demografen een stationaire bevolking. Dat betekent dat het aantal geboortes gelijk is aan het aantal sterfgevallen en dat er verder niets verandert: geen bevolkingsgroei, geen migratie en geen toename van de levensverwachting. Dat is stabiel en voorspelbaar.” Dat was ook de aanbeveling van de commissie Muntendam, die in de jaren zeventig de bevolkingsgroei onderzocht: voor de lange termijn kon de regering het beste streven naar een „nagenoeg stationaire bevolking”.

Dat stationaire beeld vertaalt zich naar een bevolkingsgrafiek met een pilaarvorm en een smalle top, waarin alle leeftijdscohorten redelijk gelijk zijn, met uitzondering van de hoge leeftijden. Maar zo’n grafiek zien we zelden. Eerder komen bevolkingsgroepen in ruwweg twee vormen voor: de piramidevorm met een zeer brede basis, die duidt op een jonge bevolking, zoals bijvoorbeeld het geval is in Niger. En de vorm die – met een beetje fantasie – doet denken aan een ui: een breed midden en een smallere top en basis, die duidt op een vergrijzende bevolking en een teruglopend geboortecijfer.

Demografen zien dus het liefst zo’n pilaarvormige grafiek, maar de praktijk in Nederland en omliggende landen zag er de afgelopen decennia anders uit. De opkomst en uitbreiding van de verzorgingsstaat in de periode na de Tweede Wereldoorlog nam voor een deel de rol over van de familie als sociaal vangnet. Dankzij voorzieningen als de AOW droegen kinderen niet langer de verantwoordelijkheid voor de oude dag van hun ouders. Daardoor verminderde de druk om een groot gezin te hebben, legt Van Dalen uit. Maar nog invloedrijker was de introductie van de anticonceptiepil in de jaren zestig en de verbetering van de positie van vrouwen in de maatschappij.

Tegelijkertijd ging de levensverwachting in grote delen van de wereld rap vooruit. In Nederland worden mensen nu gemiddeld bijna 82, in Japan zelfs 85. Met de oudste bevolking ter wereld is Japan inmiddels het schoolvoorbeeld van de vergrijzing. Dat is ingewikkeld, omdat een hoger percentage ouderen de druk op de zorg en de pensioenen opvoert, terwijl er door de slinkende beroepsbevolking minder handen zijn, én minder mensen om die pensioenen te betalen. In de jaren zestig betaalden negen werkenden in Japan voor één gepensioneerde, tegenwoordig zijn dat er slechts twee.

Toch is het lastig om het effect van de vergrijzing tussen landen te vergelijken, merkt Van Dalen op, omdat landen er anders mee omgaan. De Japanse regering merkte de grijze golf twintig jaar geleden al op en probeert sindsdien ouderen onder meer via subsidies te stimuleren om tot latere leeftijd te werken. Ook het beperkte pensioen, de norm om tot hoge leeftijd productief te blijven en het feit dat mensen gezonder oud worden, maken volgens Van Dalen dat het land procentueel meer werkende 65-plussers telt dan Nederland.

Migratie is niet de oplossing

Het stationaire ideaalbeeld is dus ver weg. En de bevolkingssamenstelling in die richting bewegen, is geen eenvoudige opgave. De eerste ‘knop’ waaraan overheden kunnen draaien in een poging de demografie bij te sturen, is migratie. Zo kondigde de Spaanse regering eind 2024 aan de migratieregels te versoepelen, in de hoop arbeidsmigranten aan te trekken die de tekorten op de arbeidsmarkt kunnen vullen en meehelpen de pensioenen te betalen. „Migratie lijkt heel effectief, omdat je relatief jonge mensen binnenkrijgt die de verzorgingsstaat kunnen stutten”, zegt Van Dalen.

Daar komen wel meteen de politieke verhoudingen om de hoek kijken. De linkse regering van Spanje sprak veel openlijker over die versoepeling van de regels voor migranten dan de regering-Meloni, die de afgelopen drie jaar ook een recordaantal van 450.000 arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie naar Italië probeerde te halen. Om een confrontatie met haar radicaal-rechtse achterban te voorkomen deed premier Meloni dat zo stilletjes mogelijk.

Toch is migratie geen wondermiddel dat je aan en uit kunt zetten, zegt Van Dalen. Door het vrije verkeer van personen hebben landen binnen de Europese Unie weinig vat op (arbeids)migratie. „Nederland is een klein land, het risico bestaat dat voorzieningen in de knel komen, bijvoorbeeld op de woningmarkt”, zegt Van Dalen. Die onvoorspelbaarheid zit het ideaal van een stationaire bevolking in de weg.

Bovendien veroorzaakt migratie een probleem in het land van herkomst. In verschillende Oost-Europese landen, zoals Roemenië, Polen en Bulgarije, lopen dorpen op het platteland leeg door emigratie. Van Dalen: „Die plekken hebben te maken met een combinatie van bevolkingskrimp en vergrijzing”. De bevolkingsgrafiek van de Verenigde Arabische Emiraten laat ook duidelijk zien dat migratie grote verstoringen kan brengen: de economie leunt op voornamelijk mannelijke arbeidsmigranten, waardoor er in de leeftijdscategorie 30-34 ruim twee keer zoveel mannen als vrouwen zijn.

600 euro per maand per kind

Het geboortecijfer doen stijgen tot de vervangingswaarde is effectiever om dat stationaire model te bereiken, maar dat laat zich niet zomaar sturen, ook omdat het gaat over de vrijheid van vrouwen en koppels om te kiezen voor een kind. Toch wagen veel (lokale) overheden een poging. Sardinië, dat met gemiddeld 0,91 kinderen per vrouw het laagste geboortecijfer van Italië telt, biedt gezinnen die naar een kleine gemeente op het eiland verhuizen 600 euro per maand voor het eerste kind en 400 euro voor alle volgende kinderen, tot ze vijf jaar zijn.

De Griekse regering kondigde vorig jaar aan een belastinghervorming in te voeren met een belastingkorting voor gezinnen, nadat het land al in 2020 een eenmalige babybonus en een maandelijkse kinderbijslag invoerde. Het Kremlin biedt Russische gezinnen hypotheken met lagere rentes, Donald Trump introduceerde een eenmalige bijdrage van duizend dollar per kind, gestort op een spaarrekening met belastingvoordelen. De Amerikaanse president wil zo graag meer geboortes, dat hij zichzelf vorig jaar de „bevruchtingspresident” noemde.

De Hongaarse premier Viktor Orbán – die sinds 2015 iedere twee jaar de Boedapest Demografische Top organiseert – heeft maatregelen ingevoerd die nog verder gaan: moeders van drie of meer kinderen zijn voor de rest van hun leven vrijgesteld van inkomstenbelasting. Orbán stelt zich hierin overigens ideologisch op, oplossingen met betrekking tot migratie zijn voor hem uitgesloten. „We hebben geen aantallen nodig, we willen Hongaarse kinderen”, zei hij in 2019 in een controversiële toespraak.

„Demografen zijn sceptisch over dit soort economische prikkels”, zegt Van Dalen. „In het beste geval zorgt het voor een tijdelijke opleving van het geboortecijfer, maar het zorgt niet voor een structurele verandering.” Zij zien volgens hem meer heil in stabiel langetermijnbeleid, bijvoorbeeld in de vorm van verlofregelingen en kinderopvang. Dat geldt bijvoorbeeld in Scandinavische landen. Van Dalen: „Zij hebben hun verlofregelingen en de relatie werk-privé beter voor elkaar, maar ook dat is geen garantie voor succes.”

De bevolkingsgrafieken van Denemarken en Zweden komen aardig in de buurt van het pilaarvormige ideaal, maar zijn ondanks hun langetermijnbeleid niet immuun voor de demografische problemen. Ook zij kampen met vergrijzing en een dalend kindertal. In Noorwegen, waar het geboortecijfer van 1,98 in 2009 naar 1,40 in 2023 daalde, lijkt de grafiek al meer op een ui.

Hogere btw op condooms

Pogingen om het geboortecijfer te beïnvloeden kunnen ook te ver gaan. „Bevolkingsbeleid via de weg van dwang mag natuurlijk nooit”, zegt Van Dalen. China’s jarenlange eenkindpolitiek is daar het bekendste voorbeeld van. „Een menselijk drama”, noemt Van Dalen het. En nu de Chinese bevolking voor het vierde jaar op rij gekrompen is, neemt de regering opnieuw vergaande maatregelen. In de hoop het geboortecijfer omhoog te krijgen, moeten Chinezen sinds 1 januari 13 procent btw betalen over condooms en andere voorbehoedsmiddelen.

Invloed uitoefenen op het geboortecijfer is dus vaak ingewikkeld, weinig effectief en als er dwang aan te pas komt onwenselijk. Maar dat het geboortecijfer moeilijk te beïnvloeden is, betekent niet dat het nooit meer zal veranderen, zegt Van Dalen. Hij wijst erop dat vijftig jaar geleden nog werd gevreesd voor een exploderende wereldbevolking. „Misschien kijken we over vijftig jaar ook weer heel anders naar de zorgen over bevolkingskrimp en vergrijzing.”

© NRC

De broers Jan Jippe en Tjerk Holwerda willen hun bedrijf in het buitengebied van Ljussens uitbreiden met in de eerste plaats 28 woningen voor arbeidsmigranten en een vierde bedrijfsloods. Bewoners van de Dyksterwei vrezen dat ze naast een industrieterrein komen te wonen.

De nieuwe loods krijgt een vloeroppervlak van 4395 vierkante meter en telt straks zes koelcellen. Volgens de bezwaarmakers creëren de akkerbouwers daarmee overcapaciteit. Ze kunnen veel meer verwerken dan de opbrengst van hun 140 hectare landbouwgrond bij Ljussens.

Grondgebonden

De Holwerda’s geven toe dat een groot deel van hun broccoli uit Groningen en Drenthe komt. Voldoen de broers daarmee aan de vergunningseis dat het om een grondgebonden boerenbedrijf moet gaan?

De gemeente denkt van wel, maar tijdens de behandeling van de bezwaren schoot advocaat Rosa van der Velde gaten in die stelling. Ook de leden van de onafhankelijke bezwarencommissie twijfelen.

Industrieterrein

In hun schriftelijk advies tonen ze begrip voor het argument dat de Holwerda’s efficiënter willen gaan werken: ‘Maar de commissie vraagt zich wel af of een bedrijf in deze omvang niet eerder zou thuishoren op een industrieterrein.’

De deskundigen werpen een fundamentele vraag op: ‘Namelijk die of een bedrijfsloods in deze omvang nog wenselijk is in een landschappelijke omgeving.’

Distributiecentrum

Mochten de Holwerda’s behalve hun eigen oogst ook groente van andere akkerbouwers verwerken, dan is er volgens de bezwarencommissie feitelijk sprake van een distributiecentrum. Dat is in strijd met het bestemmingsplan, aldus de adviseurs.

Dit aspect vraagt om een zorgvuldige bestuurlijke afweging, zo adviseren de onafhankelijke specialisten aan burgemeester en wethouders. De commissie handhaaft vooralsnog de omgevingsvergunning, maar vraagt het college wel om extra onderzoek.

Albert Heijn

Eerder gaf Noardeast-Fryslân al wel groen licht voor de uitbreiding van akkerbouwer Roorda in Ternaard. De familie teelt broccoli voor Albert Heijn.

Op het terrein van de akkerbouwer staan inmiddels zeven grote bedrijfsloodsen, met daarin meerdere verpakkingslijnen. Die draaien niet alleen voor de Roorda’s, ze fungeren ook als overslagbedrijf voor vijf collega-boeren.

Dat heeft te maken met veranderingen in de regels rond de postbezorging, waardoor PostNL vanaf komende zomer minder vaak de post hoeft rond te brengen.

Het postbedrijf mag er vanaf juli twee dagen over doen om het overgrote deel van alle post te bezorgen. Vanaf juli 2027 wordt dat verder verruimd naar drie dagen. Dat geldt niet voor rouwpost, die wel zo snel mogelijk moet worden bezorgd. Om dit op te vangen, gaan pakketbezorgers rouwkaarten bezorgen, in plaats van postbezorgers. Het gaat vooralsnog om een voorgestelde aanpassing in de bezorging van PostNL en is nog niet definitief.

Pakketbezorgers bezorgen nu al rouwkaarten op maandag, aangezien brievenpost wordt bezorgd van dinsdag tot en met zaterdag.

PostNL wil daarnaast ook dat brievenbuspakketjes die snel bezorgd moeten worden, vanaf 1 juli door pakketbezorgers worden rondgebracht.

‘We houden de politieke besluitvorming nauwlettend in de gaten. In de tussentijd is het noodzakelijk dat wij onze voorbereidingen treffen, zodat we op tijd klaarstaan voor de nieuwe situatie’, aldus PostNL.

PostNL is momenteel wettelijk verplicht 95 procent van de post die onder de zogeheten universele postdienst (UPD) valt, in een dag te bezorgen. Het lukte het postbedrijf de afgelopen jaren niet om aan die norm te voldoen.

Volgens het bedrijf zijn de regels niet meer van deze tijd, omdat Nederlanders steeds minder post versturen. De hoeveelheid post is in de afgelopen twintig jaar met 70 procent gedaald.

Tijdens het boeken krijgen consumenten te maken met tegenstrijdige annuleringsvoorwaarden of ontbreekt cruciale informatie.

Bij Bolderman, Corendon, dé VakantieDiscounter, Expedia, KLM Holidays, Sunweb en Transavia Holidays komen de annuleringskosten niet in beeld tijdens het boeken. ‘In plaats daarvan verwijzen ze naar allerlei voorwaarden, bijvoorbeeld van henzelf, van de ANVR en van de uitvoerende reisorganisatie. Dit levert een wirwar aan kleine lettertjes op met vaak tegenstrijdige bepalingen’, stelt de Consumentenbond.

De bond benadrukt dat in eerdere rechtszaken is beslist dat consumenten geen annuleringskosten hoefden te betalen, omdat het onduidelijk was welke annuleringsvoorwaarden golden. ‘Helaas trekken de meeste reisaanbieders zich nog niets aan van deze rechterlijke uitspraken.’

Ynbusiness, een organisatie die ondernemers in Friesland kosteloos helpt bij het ontwikkelen en groeien van hun bedrijf, trekt die conclusie op basis van data die ze sinds 2020 verzamelden. „En daarin zijn een aantal interessante patronen te zien”, zegt programmamanager Mascha Perquin.

Zo’n 25.000 bedrijven in Friesland vallen onder de doelgroep van Ynbusiness, grotendeels uit het mkb. Jaarlijks hebben de specialisten afspraken met zo’n zevenhonderd van hen. „Je kan ons een beetje zien als een zakelijke huisarts”, zegt Arjen Schol, die zich toelegt op financiering en innovatie. „We kunnen helpen bij de eerste stappen en doorverwijzen als er meer moet gebeuren.”

Innovatie is belangrijk thema

Bij die gesprekken is innovatie in ongeveer de helft van de gevallen een belangrijk thema. Dat verbaast Perquin en Schol niet. „AI en digitalisering spelen eigenlijk overal”, zegt Perquin. „En iedereen wil daar ook iets mee.”

De innovaties waar die ondernemers mee aan de slag willen, zitten echter vaak op het proces. „Ze kijken naar hoe ze met AI efficiënter kunnen werken. En dat is ook wel logisch, want bijna iedereen zit met het HRM-vraagstuk, oftewel ze hebben moeite om goede mensen te vinden. Dan kan AI een oplossing zijn.”

Vaak het proces, zelden het verdienmodel

Tegelijkertijd is de vrees bij Ynbusiness dat daardoor veel bedrijven niet anticiperen op wat hen op langere termijn te wachten staat. Dan gaat het juist om innovatie op het verdienmodel, kan je je bedrijf zo draaien dat zich nieuwe kansen voordoen?

In 2020 en 2021 werd daar juist veel hulp bij gezocht. Toen was de coronacrisis de grote drijfveer. Talloze ondernemers kwamen plots thuis te zitten en moesten op zoek naar een alternatief. Veel retailers maakten in die periode bijvoorbeeld de draai van fysieke naar online verkoop.

De interesse in dit type innovatie zakte na de coronajaren echter snel weer weg. Vorig jaar ging nog slechts een fractie, 7 procent, over nieuwe verdienmodellen. En dat is zorgelijk, menen ze bij Ynbusiness.

AI gaat de markt flink opschudden

„Zoiets als corona gaan we hopelijk niet snel nog eens meemaken”, zegt Schol. „Maar AI gaat de boel ook flink opschudden en verdienmodellen op termijn ontzettend veranderen. We hebben het idee dat veel ondernemers dat besef nog niet hebben.” Perquin: „Ze zien nu vooral de voordelen. De stemming is heel positief. Maar dat is het niet alleen maar.”

Bedrijven die nu al vol inzetten op een nieuw verdienmodel, zijn volgens Perquin en Schol in Friesland op een hand te tellen. „Je moet het vooral in de start-uphoek zoeken, denk ik”, zegt Schol. „Maar we zijn zelf ook onze lijst nagegaan en kwamen niet veel tegen.” Perquin: „Een van de weinige voorbeelden die ik zo kan bedenken is Droneview uit Leeuwarden.” Dit bedrijf brengt met behulp van drones gebouwen in kaart en kan dit nu met inzet van AI ook koppelen aan visualisaties.

Kloof tussen ‘peloton’ en ‘kopgroep’

Wat de specialisten van Ynbusiness ook zorgen baart, is dat de kloof tussen ‘het peloton’ en ‘de kopgroep’ steeds groter wordt. Met die laatste worden bedrijven bedoeld die nu al vooroplopen in innovaties maar ook in duurzaamheid en circulariteit. Het peloton zijn de bedrijven die daar nu bij willen aanhaken. „Maar we zien dat die stap vaak te groot is”, zegt Schol. „Tegelijkertijd zijn dit wel de bedrijven die bij ons aankloppen voor hulp.”

Daarom wil Ynbusiness dit jaar zijn begeleiding daar op aanpassen, zegt Perquin. „We werken nu vooral een-op-een. We willen dat wat meer in groepen gaan doen, zodat ondernemers ook van elkaar kunnen leren. Veel van de uitdagingen die er nu liggen, die los je ook niet in je eentje op. De komende tijd gaan we echt met dit verhaal de boer op.”

In Nederland kondigden onder meer reisplatform Booking en staalbedrijf Tata ingrepen in het management aan. Toch is volgens deskundigen van een trend geen sprake. „We zien het aantal reorganisaties snel stijgen”, zegt arbeidsmarktdeskundige Rob Witjes van het UWV. „Maar ik heb geen cijfers die bewijzen dat vooral leidinggevenden het veld moeten ruimen.” Hij ziet dat in sommige sectoren het juist de lager opgeleiden zijn die hun baan verliezen. „Hun bedrijf zet bijvoorbeeld in op automatiseren of op AI. De grote gemene deler bij al die reorganisaties is wel duidelijk: bedrijven willen de kosten verlagen en hun efficiency vergroten.”

Voorzitter Nic van Holstein van vakbond VCP, die vooral middelbaar en hoger personeel vertegenwoordigt, herkent dat beeld. Hij slaat voorlopig geen alarm. „Natuurlijk zijn er reorganisaties en worden er daarbij ook managementbanen geschrapt. Maar ik hoor uit mijn achterban niet dat dat vaker gebeurt dan voorheen. Wij zien nog een normale golfbeweging.”

Het weerhoudt collega-vakbond CNV er dinsdag niet van de reorganisatie bij ASML ‘onbegrijpelijk’ te noemen, vooral omdat het geld bij de chipmachinemaker ‘tegen de plinten klotst’. Arbeidsmarktexperts tonen juist begrip.

„Je moet het dak repareren als de zon schijnt”, zegt Witjes van het UWV. „Elk bedrijf, groot of klein, wil toekomstbestendig zijn. Als de top vindt dat het te bureaucratisch wordt, grijpen ze in. Blijkbaar is dat wat er nu bij ASML gebeurt.”

Niet als Philips

Ook Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarktvraagstukken aan de Universiteit van Tilburg, snapt de ingreep bij ASML. „Met managers win je de concurrentiestrijd niet. Dat doen ze bij ASML met hun engineers, met hun innovatie.”

Wilthagen zegt dat je natuurlijk ook leidinggevenden nodig hebt. „Maar die zijn er vooral om de productie te faciliteren. Daarnaast denk ik dat ze in Veldhoven graag die start-up mentaliteit willen houden. Ze willen niet als het vroegere Philips worden.”

Wilthagen noemt het schrappen van managementbanen, ook elders in het bedrijfsleven, ‘best logisch’. „Dat heeft onder meer te maken met het thuiswerken dat we hier hebben omarmd. Als de helft van je personeel niet op kantoor zit, zoals bijvoorbeeld bij de banken en de verzekeraars, ga je je als bedrijfsleiding misschien toch afvragen wat die chefs de hele dag doen. En bij de overheid is een voortdurende strijd tegen de uitdijende bureaucratie aan de gang.”

VCP-voorzitter Van Holstein houdt de ontwikkelingen, zegt hij, nauwlettend in de gaten. „Naar de toekomst kijkend houden wij zeker rekening met het vervallen van bepaalde functies. AI zal bepaalde kantoortaken overnemen, ook taken van managers. Tegelijkertijd zullen er nieuwe banen ontstaan. Voor de mensen bij ASML die dit treft is het natuurlijk vreselijk. Gelukkig is de arbeidsmarkt krap en zal dat voorlopig zo blijven.”

Wat is er precies aan de hand?

Op de normaal gesproken kabbelende valutamarkten is de kracht van de euro steeds meer zichtbaar. Niet alleen tegenover de dollar is de Europese munt bezig aan een indrukwekkende opmars, maar ook andere grote munten, zoals de Japanse yen en de Canadese dollar, zijn een stuk goedkoper geworden in vergelijking met de euro.

Waarom is de waarde van de euro sterk toegenomen op de valutamarkten?

Het is vooral opvallend dat de euro steeds meer aan kracht wint tegenover de dollar. De Amerikaanse munt liet vorig jaar al een stevige verzwakking zien, maar bij de start van het nieuwe jaar zet de neergang onverminderd door. De zorgen over het onvoorspelbare economische beleid van de Amerikaanse president Trump spelen daar een grote rol bij.

De euro trok dinsdag een sprintje en brak door de grens van 1,20 dollar, het hoogste niveau in vier jaar. Begin vorig jaar stond het valutapaar nog op 1,04 dollar, een verschil van 15 procent. De Canadese dollar, die meebeweegt met de waarde van de Amerikaanse munt, is ook flink onder druk gekomen vis-à-vis de euro.

De Japanse yen, normaal gesproken een baken van rust in turbulente tijden, is als gevolg van de politieke onrust in Japan ook stevig verzwakt: ruim 10 procent tegenover de Europese munt.

Wat zijn de voordelen van een duurdere euro voor consumenten?

Consumenten die dit jaar verder op reis gaan naar de VS, Canada of Japan profiteren van de duurdere euro. Zo zijn de uitgaven voor de huur van auto’s of een bezoek aan pretparken en restaurants gunstiger als je in die landen in cash of met de pas betaalt doordat één euro nu meer in dollars waard is.

Amerika is als vakantieland bij Nederlanders wel een stuk minder populair. Volgens reisorganisatie ANVR is het aantal boekingen naar Amerika gemiddeld met 20 procent afgenomen ten opzichte van een jaar daarvoor. Het gaat dan vooral om lange rondreizen. Citytrips naar onder meer New York worden nauwelijks geraakt.

Japan daarentegen is steeds meer in trek bij Nederlanders. Vooral jongeren pakken steeds vaker het vliegtuig naar het ‘land van de rijzende zon’.

Hoe zit het met de aankoop van producten ter plekke?

De aankoop van onder meer kleding en elektronica kan aantrekkelijker zijn door de duurdere euro, al moet je als consument wel rekening houden met de douaneregels. Bij terugkeer uit een niet-EU-land mag je voor maximaal 430 euro aan goederen meenemen zonder belasting te betalen.

Maar online shoppen in bijvoorbeeld de VS kan voor consumenten ook voordeliger zijn. Webshops als Amazon.com en eBay rekenen hun producten in dollars. Toch zit er een addertje onder het gras. Bestel je als particulier een product bij een webwinkel buiten de EU met een waarde boven de 150 euro, dan komen er invoerrechten en btw om de hoek kijken.

Voor smartphones geldt 21 procent btw. Voor schoenen en laarzen zijn maximaal 17 procent invoerrechten en 21 procent btw verschuldigd. Daarbovenop komen nog de kosten voor verzending. Sigaretten en tabak mogen online niet worden besteld.

Voor exporteurs naar de VS en Canada is de waardestijging van de euro minder goed nieuws. Amerikaanse en Canadese klanten moeten meer gaan betalen voor onder meer Nederlandse bloemen en groenten.

Ligt er nog een verdere waardestijging van de euro in het verschiet?

Valutaexperts gaan ervan uit dat de euro tegenover onder meer de dollar verder in waarde gaat oplopen. Zo verwacht ABN Amro dat het valutapaar EUR/USD tegen het eind van het jaar naar 1,25 dollar is gestegen. Georgette Boele, valutastrateeg bij ABN, wijst erop dat een aantal factoren blijvend druk zet op de Amerikaanse munt.

„Naar verwachting komen er nieuwe renteverlagingen van de Federal Reserve. Ook is er blijvende bezorgdheid over het grote begrotingstekort in de VS.” Voor reizigers naar Amerika kan het voordeel dus mogelijk nog verder gaan oplopen.

Sabalenka, de nummer 1 van de plaatsingslijst, won in de halve finale afgetekend in twee sets van de Oekraïense Elina Svitolina: 6-2 6-3. De partij in de Rod Laver Arena duurde niet langer dan 1 uur en 16 minuten.

Sabalenka won de Australian Open in 2023 en 2024, maar verloor vorig jaar de finale van de Amerikaanse Madison Keys. De 27-jarige tennisster verloor deze Australian Open nog geen set.

In de finale neemt Sabalenka het dus op tegen de 26-jarige Elena Rybakina. De 26-jarige tennisster uit Kazachstan rekende in de halve finale af met de 31-jarige Amerikaanse Jessica Pegula: 6-3 7-6 (7). Rybakina is de huidige nummer 5 van de wereld.

Drie jaar geleden stond ze voor het eerst in Melbourne in de eindstrijd, waarin ze verloor van Sabalenka. Rybakina speelde veertien keer tegen Sabalenka. Ze won zes van die ontmoetingen tegen de huidige nummer 1 van de wereld.

Rybakina zei uit te kijken naar een nieuwe confrontatie met Sabalenka. ,,Het was een goed gevecht tussen ons hier in 2023, maar Sabalenka was de verdiende winnaar. Ik heb er zin in. Maar nu eerst even nog wat uitrusten en wat andere dingen doen. Ik denk dat ik nog wel even wat ga shoppen in de stad.”

Feyenoord had na een uiterst povere Europese campagne nog een kleine kans om zich te plaatsen voor de tussenronde van de Europa League, maar het elftal van trainer Robin van Persie leed bij Real Betis de zesde nederlaag in acht wedstrijden: 2-1. De Rotterdammers eindigden met zes punten ruim buiten de top 24 van de ranglijst. En alsof dat nog niet genoeg was liep invaller Shaqueel van Persie in de slotfase ook nog eens een op het oog zware knieblessure op. Hij werd met een brancard van het veld gedragen.

Go Ahead Eagles nam met een 0-0 gelijkspel tegen SC Braga uit Portugal afscheid van de Europa League. Voorafgaand aan de wedstrijd maakte de ploeg uit Deventer nog een theoretische kans op het behalen van de tussenronde, maar daarvoor moest het in ieder geval zelf winnen. Door het doelpuntloze gelijkspel eindige Eagles op plek 28 in het hoofdtoernooi van de Europa League, een plek bij de eerste 24 was nodig om de tussenronde te bereiken.

Ron Jans beleeft weinig plezier van zijn laatste maanden als trainer. De coach zag FC Utrecht met een kansloze nederlaag tegen Celtic (4-2) afscheid nemen van de Europa League. De 67-jarige oud-trainer van SC Heerenveen maakte begin deze maand bekend dat hij in de zomer met pensioen gaat. FC Utrecht leed tegen Celtic de zesde nederlaag op rij en won slechts vier van de laatste 25 duels. FC Utrecht, dat zondag (16.45 uur) te gast is in Heerenveen, haalde slechts één punt in acht duels in de Europa League. Alleen Maccabi Tel Aviv presteerde slechter in het tweede toernooi van de UEFA.

Door de uitschakeling van Ajax, PSV, Feyenoord, Go Ahead Eagles en FC Utrecht raakte Nederland de zesde plaats op de coëfficiëntenranglijst van de UEFA kwijt. Portugal heeft de plek die recht geeft op twee rechtstreekse plaatsen in de Champions League van Nederland overgenomen. Als Nederland de plek niet herovert, mag in het seizoen 2027/2028 nog maar één club direct in de competitiefase van het belangrijkste Europese clubtoernooi uitkomen.

AZ is nu nog de enige Nederlandse vertegenwoordiger in Europa. De ploeg uit Alkmaar neemt het in de tussenronde van de Conference League op tegen FC Noah uit Armenië. AZ speelt tegen Noah op 19 februari eerst een uitwedstrijd in Jerevan. De return is een week later in Alkmaar.

Want Gina Lollobrigida – ze overleed deze maand drie jaar geleden toen ze 95 was – is een naam die bijna heel de wereld kent. La Lollo was in de jaren 50 en 60 het Europese antwoord op Marilyn Monroe, groeide op het witte doek uit tot net zo’n sekssymbool als de bijna mythische Amerikaanse en effende in Hollywood het pad der eeuwige roem voor onder meer Sophia Loren en Claudia Cardinale, ook al van die Italiaanse femmes fatales. Een Oscar won Gina nooit, wel een Golden Globe, in 1961.

Ook Nederland viel in katzwijm voor de oud-tante van de nu 34-jarige olympiër Francesca Lollobrigida (haar vader was een volle neef van de filmster). In 1969 stond de hit ’Gina Lollobrigida, jij bent de vrouw waar ik ’t meest van hou’ liefst 21 weken in de top-40. Woke Nederland liet nog niet van zich horen, want geen radiostation deed 57 jaar geleden moeilijk over het rijmpje van zanger Tony Bass: ’Het is niet moeilijk waar ik steeds aan denken moet, want wat ik op die foto zie is goed’.’’ België en Duitsland zongen de hit ook maandenlang mee.

,,Weet je’’, zegt Francesca Lollobrigida aan de vooravond van de Winterspelen in eigen land, ,,ik kan nooit tippen aan haar niveau. Maar dan ook echt nooit. Mijn tante heeft de wereld betoverd, iedereen kende haar. Zij is een legende. Ik ben allang blij dat ik haar vlak voor haar dood toch nog heb ontmoet.’’

Daar had de schaatsster een reden voor. De Romeinse werd in de aanloop naar de Winterspelen van Pyeonhchang in 2018 al benaderd door de Italiaanse televisie voor een item met haar en haar iconische tante. Nee, zei de atlete toen gedecideerd. ,,Ik wil mijn achternaam absoluut niet gebruiken voor persoonlijk gewin’’, motiveerde ze haar antwoord. ,,Ik wil dat mensen mij kennen als atleet. Als wereldkampioene inlineskaten, als schaatsster met een medaille, niet als nicht van een beroemde actrice. Pas als ik een medaille win, wil ik tante Gina ontmoeten. Eerder niet.’’

In Zuid-Korea, tijdens Lollobrigida’s tweede Winterspelen, kwam het daar niet van. Pas na de Olympiade van Peking in 2022, waar de Italiaanse twee plakken aan overhield (zilver op de 3 kilometer, brons op de massastart) kwam het tot een bijzondere familiebijeenkomst. ,,De hele familie kwam die dag bijeen’’, weet Lollobrigida nog. ,,Het was op de verjaardag van mijn zus. Achteraf een half jaar voor haar dood dus. Het werd echt een fantastische dag. Tante Gina was nog steeds goed in haar hoofd en vertelde ons de mooiste anekdotes over haar filmcarrière, zoals een moeder verhalen voorleest aan kleine kinderen. Het was echt prachtig.’’

Francesca heeft zo’n beetje alle films van La Lollo gezien. ,,Wat was ze altijd mooi, ook in die zwart-wit-films’’, zegt haar nazaat nu. ,,Ze vertelde ook over Sophia Loren. Over hoe de media destijds een gevecht tussen die twee creëerde. De media maakten van die twee rivalen. Zelf zei ze dat ze het nooit als een competitie tussen haar en Sopia Loren heeft gezien. De media maakten er een strijd van, niet zij.’’

,,We hadden dus echt een connectie. We hadden elkaar al eerder willen ontmoeten, maar toen kreeg ik een ongeluk en belandde in het ziekenhuis. Mijn tante wilde toen komen voor een bezoek. Maar mijn vader hield dat tegen. Want als mensen Gina Lollobrigida in het ziekenhuis zouden zien, zouden er weer allemaal rare verhalen de ronde doen. Achteraf vind ik het verdrietig dat ik haar zo weinig heb gezien. Maar ja, ik heb zelfs weinig tijd voor mijn man en mijn gezin. Als atleet ben ik best druk.’’

Voor haar schaatsloopbaan woonde ze zelfs jarenlang in Friesland. Eerst in Wolvega, daarna in hartje Heerenveen. Want in eigen land haar talent ontwikkelen was best lastig. Daar liggen twee buitenbanen, ver van Rome waar ze woont. Collalbo en Baselga di Piné is dus flink reizen. In Nederland ontwikkelde ze zich tot een winnares in het marathonschaatsen. Lollobrigida raakte zwanger na de vorige Winterspelen. In mei 2023 beviel ze van een zoon, Tomasso.

Een halfjaar later maakte ze tijdens een World Cup in het Noorse Stavanger haar rentree op de ijsbaan. Wat toen opviel: tijdens de warming-up gaf ze borstvoeding aan de kleine, die op de arm zat van Francesca’s moeder. Die trok die winter mee naar zo’n beetje elke Europese baan. Lollobrigida wilde nog niet stoppen met schaatsen om de simpele reden dat de volgende Olympische Spelen in eigen land zouden zijn. Die wilde ze koste wat kost meemaken.

Tweeënhalf jaar later is het zover. Volgende week vrijdag is de openingsceremonie in Milaan, op zaterdag begint het schaatstoernooi met de 3 kilometer voor vrouwen. In die tussentijd werd Lollobrigida vorig jaar maart wereldkampioene op de 5000 meter. Met andere woorden, ze stond er vorig seizoen goed voor. Dit jaar verloopt de aanloop naar Milaan moeizaam.

Volgende week 7 februari, dan ben je jarig. Jij gaat dus op je 35ste verjaardag je olympische zilver van vier jaar geleden verdedigen.

Francesca Lollobrigida: ,,Ja joh, zet me nog maar meer onder druk. Of het wordt het een geweldige verjaardag. Of niet, hahaha...”

Wat denk jezelf?

,,Weet je? Ik heb veel offers moeten brengen. Dit seizoen begon in Noord-Amerika. Was ik drie weken van huis. Dus zonder Tomasso. Daarvoor hadden we al drie weken in Inzell gezeten. Trainingskamp dus. Het was al met al de langste tijd ooit zonder onze zoon. Ik weet dat hij in vertrouwde handen is. Met mijn man, met mijn moeder. Maar toch, ik voelde me een beetje verdrietig. Dus als je je niet sterk voelt, begin je soms een beetje te somberen. Dan denk je: waarom doe ik dit? Waarom zo lang en zo ver van mijn zoon. Alles voor Milaan dus. Daar doe ik het voor. Maar toch. Het was een enorm gevecht, mentaal gezien.”

Wat gaat jou blij maken in Milaan?

,,Het gevoel dat ik er alles aan heb gedaan. Zoals voor Peking. Irene Schouten was toen beter dan ik. Veel beter. Daarom was ik blij met mijn zilver. Ik heb daar geen goud verloren. Ik heb daar zilver en brons verdiend.”

Ben je niet het meest trots op het feit dat je als mama wereldkampioen bent geworden? En dat je als moeder naar de Olympische Spelen kan?

,,Ik vind echt de ISU zich moet verbeteren. Zij geven niets om moeders. Ze denken niet mee in comfort voor moeders. Ik heb laatst mijn zoon Tommy niet meegenomen naar Thialf. Want vorig jaar had ik daar een slechte ervaring mee. Kreeg ik een officiële waarschuwing dat ik hem niet mee mocht nemen in de gym waar ik een warming-up voor de race deed. Kinderen niet toegestaan, stond er in het algemene berichtje. Dat ging dus over mij want ik was de enige met een kleine. In Parijs, tijdens de Zomerspelen, was er een zuster geregeld voor kinderen van atleten. Daar moet de schaatsunie ook eens iets aandoen. Het wordt nu ontmoedigd om als mama terug te keren op de ijsbaan. Er is weinig geregeld.”

Je rivale Irene Schouten had als kersverse moeder ook nog plannen terug te keren als schaatsster.

,,Ik heb gehoord van haar zoontje en dat die een zeldzame ziekte heeft. Ik heb haar een paar keer een berichtje gestuurd. In onze sport waren we op het ijs concurrenten. Maar daarbuiten zijn we vrienden. Wat haar nu overkomen is, is moeilijk. Dat verdient ze niet. Maar door jarenlang topsport heeft ze een sterk karakter opgebouwd. En ze heeft een geweldige man. Ze zullen zich hier met behulp van hun familie heus doorheen slaan.”

Zin in Milaan?

,,Ik beschouw het als een bonus dat ik dit mag meemaken. Daarom ga ik er enorm van genieten. Sommige mensen hebben me destijds afgeraden borstvoeding te geven, dat zou ten koste van mijn fysieke kracht gaan. Maar voor de duidelijkheid: de gezondheid van mijn zoon ging voor. Altijd. En ik heb laten zien dat je als vrouw na een bevalling toch nog wereldkampioen kan worden. Ik heb al twee olympische medailles. En ik ga vechten voor een derde. Mijn doel de afgelopen jaren was een atletenmama te zijn. Dat is gelukt.”

Europa League

Real Betis-Feyenoord 2-1 (2-0) 17. Dos Santos 1-0, 32. Ezzalzouli 2-0, 77. Tengstedt 2-1.

Celtic-FC Utrecht 4-2 (3-1). 6. Nygren 1-0, 10. Viergever 2-0 (e.d.), 19. Engels 3-0 (str.), 44. De Wit 3-1, 62. Blake 3-2, 66. Trusty 4-2.

Aston Villa-Salzburg 3-2 (0-1). 33. Konate 0-1, 49. Yeo 0-2, 64. Rogers 1-2, 76. Mings 2-2, 87. Jimoh 3-2.

Basel-Viktoria Plzen 0-1 (0-1). 39. Panos 0-1.

Midtjylland-Dinamo Zagreb 2-0 (0-0). 49. Simsir 1-0, 74. Jensen 2-0.

Porto-Rangers 3-1 (3-1). 6. Gassama 0-1, 27. Mora Carvalho 1-1, 36. Moura 2-1, 41. Fernandez 3-1 (e.d.).

FCSB-Fenerbahce 1-1 (0-1). 18. Yuksek 0-1, 71. Cisotti 1-1.

Go Ahead Eagles-Sporting Braga 0-0.

Genk-Malmö FF 2-1 (1-1). 4. Ali 0-1, 45. Heymans 1-1 (str.), 82. Karetsas 2-1.

Lille-SC Freiburg 1-0 (0-0). 90+2. Giroud 1-0 (str.).

Ludogorets-Nice 1-0 (1-0). 42. Stanic 1-0.

Maccabi Tel Aviv-Bologna 0-3 (0-1). 35. Rowe 0-1, 47. Orsolini 0-2, 90+4. Pobega 0-3.

Nottingham Forest-Ferencvaros 4-0 (2-0). 17. Otvos 1-0 (e.d.), 21. Da Cruz 2-0, 55. Da Cruz 3-0, 90. Mcatee 4-0 (str.).

Olympique Lyonnais-PAOK 4-2 (1-1). 20. Giakoumakis 0-1, 33. Himbert 1-1, 55. Merah 2-1, 66. Meite 2-2, 88. Karabec 3-2, 90+3. Gomes Rodriguez 4-2.

Panathinaikos-Roma 1-1 (0-0). 58. Taborda 1-0, 80. Ziolkowski 1-1.

Sturm Graz-Brann 1-0 (0-0). 85. Kiteishvili 1-0.

VfB Stuttgart-Young Boys 3-2 (2-1). 6. Undav 1-0, 7. Demirovic 2-0, 42. Gigovic 2-1, 57. Lauper 2-2, 90. Andres Baixauli 3-2.

Eindstand: Olympique Lyonnais 8-21 (18-5); Aston Villa 8-21 (14-6); Midtjylland 8-19 (18-8); Porto 8-17 (13-7); Real Betis 8-17 (13-7); Sporting Braga 8-17 (11-5); SC Freiburg 8-17 (10-4); Roma 8-16 (13-6); Genk 8-16 (11-7); Bologna 8-15 (14-7); VfB Stuttgart 8-15 (15-9); Ferencvaros 8-15 (12-11); Nottingham Forest 8-14 (15-7); Viktoria Plzen 8-14 (8-3); Crvena Zvezda 8-14 (7-6); Celta de Vigo 8-13 (15-11); PAOK 8-12 (17-14); Lille 8-12 (12-9); Fenerbahce 8-12 (10-7); Panathinaikos 8-12 (11-9); Celtic 8-11 (13-15); Ludogorets 8-10 (12-15); Dinamo Zagreb 8-10 (12-16); Brann 8-9 (9-11); Young Boys 8-9 (10-16); Sturm Graz 8-7 (5-11); FCSB 8-7 (9-16); Go Ahead Eagles 8-7 (6-14); Feyenoord 8-6 (11-15); Basel 8-6 (9-13); Salzburg 8-6 (10-15); Rangers 8-4 (5-14); Nice 8-3 (7-15); FC Utrecht 8-1 (5-15); Malmö FF 8-1 (4-15); Maccabi Tel Aviv 8-1 (2-22).

Op de slotdag van de overschrijvingsperiode werd Drachtster Boys overvallen door het vertrek van negen spelers. Die stap kwam volgens voorzitter Gijs Lokhorst enerzijds als een verrassing, maar was anderzijds ook een logisch gevolg van de situatie. „We zagen dat jonge jongens, die al langer in het tweede speelden zoekende waren. Ze vroegen zich af van: ontwikkel ik me genoeg, is er voldoende perspectief en krijg ik kansen om het eerste te halen?”

Het dilemma van de jonge voetballers in combinatie met regioclubs die aan de talenten van Drachtster Boys trokken, leidde begin juni tot de uittocht van bijna een elftal aan spelers. „Toen één speler de knoop had doorgehakt, zagen anderen ook geen perspectief meer. Het werd onbeheersbaar”, blikt Lokhorst terug.

Uiteindelijk bleven na het bliksemvertrek te weinig spelers over voor een tweede selectie. Geen ideale situatie, niet voor de trainer en niet voor de voetballers. Om herhaling te voorkomen begint de zaterdag eersteklasser komende zomer daarom met een onder 23-team.

„Drie jaar geleden is er onderzoek gedaan, maar kwam de stap te vroeg”, aldus Lokhorst. „Als je naast een prestatief tweede elftal ook nog een onder-23 wilt laten voetballen heb je veel spelers nodig. Daar kwamen wij niet aan toe en daarom zijn wij blijven investeren in een wat wij het belofteteam noemen, het tweede elftal.”

Geen tweede selectie en (nog) geen onder 23-team. En dat betekent dit seizoen een A-selectie van 25 man. Niet ideaal, aldus trainer Carlo Rietdijk die aan zijn eerste seizoen bij de Drachtsters bezig is. „Voor de jongens was het een klotesituatie omdat ze niet gegarandeerd iedere zaterdag voetballen en voor ons als staf was het ingewikkeld, want wij moesten er naar handelen.”

Hand in eigen boezem

Lokhorst verwijt de vertrokken spelers niets. De voorzitter steekt de hand in eigen boezem. De club was te laat met de invulling van de technische staf van het belofte-elftal en een blik in de spiegel leerde dat er aan de eigen opleiding het nodige schortte . „We hebben daarom maatregelen genomen en de organisatie aangepast.”

Rietdijk had zich een andere start bij Drachtster Boys voorgesteld, maar wist snel te schakelen. „Ik ben iemand die in kansen denkt.” Hoewel er één speler is afgehaakt en twee anderen twijfelen of ze doorgaan, vindt de trainer dat het besluit om met één grote selectie te gaan werken, goed heeft uitgepakt. Belangrijk hierbij is volgens hem de transparante aanpak van technische staf en bestuur geweest.

„We hebben de groep uitgelegd wat er aan de hand was en wat de plannen waren. Met vragen konden ze altijd bij mij of het bestuur aankloppen. In het begin hoorde ik de jongens er wel over praten, maar het is geen issue meer. De sfeer is goed en de groep vormt een hechte eenheid”, vertelt Rietdijk.

Openheid

Werken met een brede selectie als bij Drachtster Boys is een uitdaging voor Rietdijk. De grote groep vraagt een andere trainingsaanpak en om iedereen gemotiveerd te houden voert hij veel individuele gesprekken. „Om te weten wat er bij de jongens leeft, maar ook om aan geven hoe ik naar hun situatie en perspectief kijk. Openheid is in deze situatie belangrijk.”

Om voetballers die minder speeltijd krijgen toch minuten te laten maken, speelt Drachtster Boys iedere veertien dagen doordeweekse oefenduels tegen aansprekende tegenstanders. Rietdijk ziet dat de spelers het goed oppakken. „In de oefenduels gaat iedereen honderd procent voor zijn kans en er wordt messcherp getraind. Je merkt dat door de grote concurrentie iedereen scherp is.”

Belangrijk is volgens Rietdijk vooral dat de voetballers kansen krijgen. Dat is het geval, aldus de trainer. Het feit dat jonge spelers als Ramon Bergsma, Paulus Paulusma en Gijs de Bruin, die aan het begin van het seizoen geen of weinig speeltijd kregen, inmiddels wekelijks voetballen, bewijst volgens Rietdijk dat er bij Drachtster Boys perspectief is voor jonge talenten.

Het onder 23-team moet komend seizoen instromen in de vierde divisie. Drachtster Boys is volop bezig de randvoorwaarden goed in te vullen. Theo Verbeek, nu trainer bij derdeklasser Kootstertille, komt voor de groep te staan, er zijn sponsoren voor het nieuwe team gevonden en er is een nieuw hoofd jeugdopleiding aangesteld. „We willen er klaar voor zijn, mogen niet in herhaling vallen”, stelt Lokhorst. Met de aanwezigheid van oud-spelers als Oedo Mulder, die voorzitter van de Technische Commissie is geworden, Uilke Damstra, Marco Bolt en Luitzen Nijboer, is er volgens de voorzitter bovendien volop knowhow binnen de club aanwezig. „Met elkaar zijn we ervan overtuigd dat dit de juiste manier is.”

Rietdijk ziet voordelen van een onder 23-team ten opzichte van een prestatief tweede elftal. „Bij een tweede elftal zie je vaak een mix van leeftijden en jongens die voor het plezier voetballen. Onder 23 wordt een prestatief elftal en een kweekvijver voor talenten die meer tijd krijgen zich te ontwikkelen en toe te groeien naar het eerste elftal.”

De factor tijd is belangrijk, vindt ook Lokhorst. De voorzitter mist soms het geduld bij de talenten om hun kans af te wachten. „Voetballend kunnen ze de stap aan, maar fysiek is een ander verhaal. Wij doen ons best om hen in te laten zien dat de kansen wel komen, want de club wil jongens aan zich binden en een eerste elftal met zoveel mogelijk zelf opgeleide spelers.”

Met een onder 23-team met een sterke selectie, een ervaren begeleidingsstaf, deelname aan een competitie op niveau en goede faciliteiten krijgen de talenten een mooie en natuurlijke route aangeboden naar het eerste elftal, vindt Rietdijk. „De club creëert de voorwaarden, maar uiteraard moeten ze het zelf laten zien.”

ZATERDAG

Derde divisie A: Staphorst-Sportlust’46; DOVO -Hercules; Scherpenzeel-Harkemase Boys; Huizen -Genemuiden; Eemdijk-ADO’20; Sparta Nijkerk -HSC’21; Urk-TEC; DVS’33-Excelsior’31;

zondag: Hoogeveen-ROHDA Raalte.

Vierde divisie D: AZSV-d’Olde Veste’54; WHC -Flevo Boys; PKC’83-DETO; SVZW-NEO; DZC -Quick’20; HZVV-Heino; ONS Sneek-Hoogland; TVC’28-SDV Barneveld.

1H: Buitenpost-Frisia; Winsum-Heerenveense Boys; Drachtster Boys-Oranje Nassau; Surhústerfean-Broekster Boys; asv Dronten -Velocitas 1897; WVV-Blauw Wit’34;

zondag: Be Quick 1887-GRC Groningen.

2I: Leovardia-Bolsward; VVI-Burgum; Sneek Wit Zwart-Hardegarijp; Workum-Leeuwarder Zwaluwen; Heerenveen-Zeerobben; FVC-Joure.

3P: Nijland-Berlikum; Minnertsga-Swift’64; AVC -DWP; CVVO-Balk; Wolvega-VHK; GAVC-IJVC.

3Q: ONR-Opende; Noordbergum-Drachten; Kollum-Twijzel; Veenhuizen-Rijperkerk; Aduard 2000-VEV’67; Oosterwolde-Zwaagwesteinde; Be Quick Dokkum-Zuidhorn.

4A: Creil-Bant-Sleat; Heeg-Delfstrahuizen; Tollebeek-Oudehaske; NOK-Irnsum; Waterpoort Boys-Makkum; QVC-SDS.

4B: Lions-Marrum; Wykels Hallum-Foarút; Franeker-SSS; Dronrijp-Deinum; Arum-DTD; Ouwe Syl-Oosterlittens.

4C: Kootstertille-Rottevalle; Dokkum-WTOC; Drogeham-Trynwalden; VIOD-Harkema Opeinde; Anjum-Friese Boys; Eastermar-ONT.

4D: Waskemeer-Niekerk; ONB-Grootegast; Bakkeveen-TLC; RWF-Boornbergum; Wilper Boys -ODV; TFS-Haulerwijk.

4G: Elim-Steenwijker Boys; Fit Boys-DESZ; Steenwijk-SVN; CSVC-Hollandscheveld; SCN -Stanfries; Vitesse’63-Nagele.

5A: De Sweach-Donkerbroek; Udiros -Tonego; Espel-Ens; Blue Boys-Donkerbroek; Willemsoord- De Sweach; SVBS’77-Blokzijl; RKO -Nieuweschoot.

5B: WWS-HJSC; Bakhuizen-TOP; MKV-Beetgum; Hielpen-Oeverzwaluwen; De Walde-Woudsend; Scharnegoutum-Mulier.

5C: Holwerd-Ternaard; De Walden-VCR; Oostergo -CVO; Blija-Wardy.

5D: GSVV-Jistrum; Suawoude-V en V; Westerkwartier-De Lauwers; Veenwouden -Suameer; VVT-ASC.

ZONDAG

2H: Oldeholtpade-Gomos; Rolder Boys -VKW; Steenwijkerwold-Akkrum; Musselkanaal -Valthermond; Peize-SVZ; LSC 1890-Forward.

3M: Friesland-Olyphia; Gorredijk-VENO; Read Swart-Oranje Zwart; Oerterp-Emmeloord; Jubbega-Trinitas; Wacker-Geel Wit.

4A: Blauwhuis-Warga; Oldeboorn-Oldemarkt; Harlingen-Tijnje; De Blesse-VWC; Makkinga -Renado; Mildam-Old Forward.

5A: Oosterstreek-Wijster; BEW-HHCombi; Giethoorn-Kraggenburg; Wapserveen-Vilsteren; Balkbrug-IJhorst.

5B: Terschelling-Aengwirden; Langezwaag -Kuinre; THOR-Blauw Rood; Langweer-FFS; Lemmer-Wispolia.

VROUWEN

1B: ZAC-Be Quick’28; Oranje Nassau-SDCP; Sint Annaparochie-Helpman; Veendam 1894-Sparta Nijkerk; Heerenveense Boys-Stiens.

Israël bestaat bij de gratie van immigratie. Dat is al zo sinds de stichting van de staat. Toen Israël in mei 1948 de onafhankelijkheid uitriep, woonden er zo’n 650.000 Joden, van wie de meesten afkomstig waren uit Europa. In de eerste jaren na 1948 kwamen daar nog eens ruim 700.000 Joden bij, vooral uit de Arabische wereld en Oost-Europa.

Een volgende grote immigratiegolf vond plaats in de jaren na de ineenstorting van de Sovjet-Unie, toen naar schatting een miljoen immigranten uit voormalige Sovjetrepublieken in Israël neerstreken. Vanuit Ethiopië vonden in diezelfde periode een kleine 100.000 Joden een nieuw thuis in het land.

Momenteel wonen er in Israël, naast zo’n 2 miljoen Palestijnen, ongeveer 7,5 miljoen Joden. Daarmee is Israël de enige staat ter wereld met een Joodse meerderheid.

Dat is precies wat de grondleggers van de zionistische staat voor ogen stond. Israël moest een land zijn waar alle Joden ter wereld te allen tijde een veilig heenkomen moesten kunnen vinden. Dat is in 1950 zelfs vastgelegd in de Wet op de terugkeer, die Joden wereldwijd automatisch recht geeft op het Israëlische staatsburgerschap als ze zich in het land vestigen.

Het Hebreeuws kent een speciaal woord voor mensen die hun geboorteland verlaten om zich in Israël te vestigen: zij worden olim genoemd; hun vertrek naar Israël heet aliya, wat zoveel betekent als opgang. Mensen die de omgekeerde beweging maken en het land verlaten, heten yordim, een nogal schampere benaming waarin het woord afgang doorklinkt.

De afgelopen twee jaar is het aantal Joden dat Israël de rug toekeert enorm toegenomen. In 2023 waren dat er bijna 83.000, een toename van 44 procent vergeleken met het jaar ervoor. In de eerste acht maanden van 2024 waren er bijna 50.000 vertrekkers. Vorig jaar waren dat er 70.000. Daarmee is het aantal emigranten aanmerkelijk groter dan het aantal nieuwkomers, dat vorig jaar bleek steken op 21.900 tot 24.600: de opgang naar Israël werd een afgang.

Niet alleen het toenemende gevoel van onveiligheid na de aanslagen van Hamas op 7 oktober 2023 is een belangrijke reden om Israël te verlaten. Ook de groeiende onvrede over de rechts-nationalistische koers van de huidige regering, de onderdrukking van Palestijnen en de aantasting van de democratische rechtsstaat door premier Benjamin Netanyahu en zijn coalitiegenoten is voor veel vertrekkers aanleiding om Israël de rug toe te keren.

Het zijn vooral beter opgeleide, beter gesitueerde en westers georiënteerde Israëli’s die besluiten hun heil elders te zoeken. Hun vertrek betekent een aderlating voor Israël, dat daarmee niet alleen creatieve en kapitaalkrachtige, maar ook kritische burgers verliest.

ROELAND SPREY

Oud-redacteur en -commentator van de Leeuwarder Courant

Veruit de meeste werkenden bouwen doorgaans pensioen op bij een pensioenfonds. Voor die groep – van schoonmaak tot metaal – verloopt de transitie voortvarend: sinds 1 januari zijn de pensioenen van de helft van alle werkenden en gepensioneerden al ‘over’.

Heel anders is de situatie van de kleine 20 procent van de mensen met een pensioenregeling die wordt uitgevoerd door een verzekeraar of premiepensioeninstelling.

Van de ruim 60.000 pensioenregelingen die werkgevers moeten omzetten, is pas een kleine minderheid over. Het gaat veelal om mkb-bedrijven die niet onder een cao met pensioenregeling vallen, zoals ict-, data- en creatieve bedrijven.

Pensioen is voor iemand die er niet dagelijks mee bezig is best een lastig onderwerp. En het is menselijk dat je iets dat je moeilijk vindt, voor je uitschuift.

Maar vergelijk het met je auto: we hebben vaak ook geen verstand van wat er onder de motorkap zit, maar we weten wel dat als de rode lampjes op het dashboard gaan branden, we als de sodemieter naar de garage moeten. Zo ver is het nu.

Om de wettelijk verplichte deadline te halen moeten werkgevers zo snel mogelijk aan de bak. Vóór 1 oktober 2027 moet een contract zijn getekend en dat proces vraagt meer tijd dan een normale contractverlenging.

Alleen al de benodigde instemming van medewerkers kan maanden duren. En als werkgever moet je nog maar zien of je überhaupt nog een (betaalbare) pensioen-adviseur kunt vinden.

Werkgevers die lang wachten, nemen een groot risico. Als je te laat bent, zal de Belastingdienst het volledige opgebouwde pensioen van je medewerkers zien als inkomen waarover direct inkomstenbelasting moet worden betaald.

Actieve werknemers (dit geldt niet voor slapers en gepensioneerden) kunnen zo meer dan de helft (!) van hun pensioenopbouw verliezen. Zij kunnen en zullen hun werkgever dan juridisch aansprakelijk stellen voor het verlies van pensioen. Zo’n claim kan je als ondernemer in het ergste geval zelfs je bedrijf kosten.

Een andere consequentie: geen verzekeraar of premiepensioeninstelling zal een pensioenregeling willen uitvoeren die niet voldoet aan de wet. Daarom stopt de pensioenopbouw van je medewerkers als de pensioenregeling niet tijdig is aangepast.

Dat betekent ook dat er geen nabestaandenpensioen meer is als een medewerker onverhoopt vroegtijdig overlijdt.

Werkgevers, wacht dus niet langer. Voorkom dat je zowel juridisch als financieel je nek in de strop steekt en je de oude dag van je medewerkers vernielt. Je kunt het nog halen en straks fluitend je weg hervatten.

Bel je adviseur en als je die niet meer hebt: ga direct op zoek naar expertise. Doe het voor je medewerkers, en voor de toekomst van je bedrijf.

Fieke van der Lecq is regeringscommissaris transitie pensioenen, Jacco Vonhof is voorzitter van MKB-Nederland.

Vrijdagmorgen, stipt om 11 uur, begint de reguliere kaartverkoop voor de concerten van de Britse, flamboyante superster Harry Styles (van de oorwurm Watermelon Sugar). En alleen dat gegeven is al een show van jewelste. Styles zou eerst zes optredens geven in de Johan Cruijff Arena in Amsterdam. Deze week knoopte hij daar ineens twee shows aan vast en later nóg eens twee.

Onderweg met zijn gloednieuwe Together Together-tournee staat Harry Styles in mei en juni dus tien keer in een (vanzelfsprekend volgepakte) Arena. Dat is een record: niet eerder gaf één artiest er zoveel optredens achter elkaar (de Toppers haalden zes keer). Nederland is bovendien het enige Europese vasteland waar Styles optreedt.

‘Ik ben superblij’

Natasja Jilderda (28) uit Dokkum kan haar geluk niet op. In plaats van zes concerten zijn er dus tickets voor tien shows te scoren! En daar heeft zij zich als geroutineerde ‘Styler’ dan ook vol op gestort. Vrolijk: „Ik ga naar negen van de tien avonden. Ik ben superblij dat ik dit kan doen. Ik heb ervoor gewerkt, ik heb ervoor gespaard. Ik vind Harry Styles gewoon heel enthousiast en authentiek.”

Dat Harry Styles langer op één plek resideert, is rustiger en goedkoper voor hem, maar het jaagt zijn fans wel op extra reis- en verblijfkosten. Een kaartje kost, afhankelijk van dag en plek, tussen de 100 en 400 euro. Het zal vrijdagmorgen hoe dan ook flink dringen zijn in de online wachtrijen, met fans uit heel Europa en verder.

Acht laptops aan

Daar maakt Natasja Jilderda zich niet druk om. Zij heeft de buit binnen. Via een uitgeslepen voorverkoopsysteem met mails, creditcards, codes of een bestelling van het nieuwe album Kiss All The Time. Disco, Occasionally (dat op 6 maart verschijnt) kon zij die negen tickets binnenslepen. „Om dat voor elkaar te krijgen, heb ik wel vier accounts van Ticketmaster nodig, de hulp van mijn vriend en vriendinnen én meerdere telefoonnummers om mee te registreren. We hadden acht laptops tegelijk aan staan.”

Ook Ilona van der Hoek (21 jaar, opgegroeid in Harlingen) heeft geen ticketstress, maar wel voorpret. Met een legertje medefans kon ze in de presale haar slag slaan. „Met vijftien vrienden hebben we geprobeerd te bestellen. Het is een van hen gelukt om er door te komen. Omdat je maximaal acht tickets per persoon kon kopen, hebben we geloot.” Bingo.

En zo kan het dat Van der Hoek op zaterdag 16 mei in vak 422 op rij 3 zit. „Mijn ticket kostte 96 euro. Dat vind ik best veel.” Het voordeel is dat dit het eerste concert van de reeks is en dat wilde ze juist graag. „Dan weet je pas wat-ie gaat doen, wat de vibe is. Ik was bang dat zijn nieuwe album weer poppy zou zijn, maar de eerste single (Aperture, red.) is elektronisch, daar houd ik wel van. Het is ook leuk om nog niet te weten wat we kunnen verwachten.”

Met dank aan Harry

Voor Lieneke Huistra (16) uit Heerenveen is de eigenzinnige en kleurrijke Harry Styles niks minder dan een grote bron van inspiratie. Ook zij heeft al een kaartje (140 euro) bemachtigd. Het is aan hém te danken dat zij nu op de opleiding tot muzikant van Firda zit. Tweede jaar alweer, het gaat superfijn. Huistra vertelt het een uurtje voordat ze met haar bandje gaat spelen op de open dag op school. „Ik heb hier zoveel vrienden gemaakt, het is zo leuk.”

Het eerste liedje dat ze op school speelde, was Kiwi van Harry Styles. Hij was de eerste artiest van wie zij he-le-maal gek was. „Hij is zo’n goeie performer en de liedjes zijn leuk. Op de oude gitaar van zolder heb ik mezelf leren spelen, met hulp van YouTube-video’s. Het eerste nummer dat ik geleerd heb, was Fine Line. Maar met een paar akkoorden kan ik nu de meeste liedjes spelen. Ik wist wel dat ik ‘iets’ met muziek wilde doen, maar door Harry Styles ben ik zelf muziek gaan maken.”

„Een nieuwe vestiging van de Hema op De Centrale betekent niet dat de vestiging in het centrum, Bilgaard of Zuiderburen dichtgaat”, zei Cecile van Leerdam, manager vastgoed van Hema Nederland, woensdagavond tegenover de gemeenteraad. Maar volgens het college van B en W past een nieuwe Hema niet binnen het geldende omgevingsplan voor De Centrale en het beleidskader Retail van de gemeente. En dus kreeg het warenhuis een ‘nee’ te horen.

Hema is geen warenhuis

Maar de Hema is helemaal geen warenhuis, aldus Van Leerdam woensdagavond tegenover de gemeenteraad. „De term warenhuis doet geen recht aan de feitelijke werkelijkheid”, stelde Van Leerdam. „Het is een doelgerichte winkel met een functioneel assortiment.”

En, zo ging Van Leerdam verder, een eventuele Hema op De Centrale sluit aan bij het aanbod dat er nu al is met de Xenos en de Action. „Het wordt een winkel met huishoudelijke artikelen, wonen en minder mode en geen horeca.” En dus concludeerde Van Leerdam dat er eigenlijk geen reden is om de Hema te weigeren. „Het grootste deel van ons assortiment past binnen de perifere detailhandel.”

De gemeente Leeuwarden laat niet zomaar iedere winkel toe op De Centrale. Om te voorkomen dat het winkelpark het aanbod van winkels in het centrum verzwakt, zijn er beperkingen. Zo was het supermarkten jarenlang niet toegestaan om een filiaal op De Centrale te openen.

Motie D66

Maar in 2019 kwam D66 met een motie om toch supermarkten toe te staan. Aanleiding was de komst van twee supermarkten bij het Kooi Stadion en een uitspraak van de rechter waarin het college werd opgedragen om beter te motiveren waarom de Aldi niet naar De Centrale mocht.

De motie kreeg de steun van de meerderheid van de raad en sinds vorig jaar zit er een filiaal van de Aldi aan De Centrale.

Of de gemeenteraad zich nu wil inzetten voor de komst van een Hema, zal de komende periode blijken. Ook de Kruidvat wil graag een winkel openen op De Centrale.

RAADSLID Ruim 300 jongeren in de gemeente Súdwest-Fryslân ontdekten in 2025 wat het werk van een raadslid inhoudt. Ze mochten op de stoel van een raadslid zitten of een raadslid kwam bij hen in de klas om uitleg te geven. Dat gebeurde op basisscholen, het vmbo, mbo en hbo. Ook 85 volwassenen kregen een inkijkje door mee te doen aan de cursus Politiek in mijn gemeente of Gast van de Raad. Dat werd blijkbaar gewaardeerd. De deelnemers gaven deze cursussen een 9 en 8,2.

MUURTAAL De stichting Muurtaal bracht in het verleden veel historische reclames terug op panden in Leeuwarden. Er is weer een nieuwe toevoeging: de naam van de voormalige horecazaak Aurora is weer te lezen op een pand in de Bagijnestraat. Tegenwoordig zit hier Atelier De Klos. De stichting is overigens opgeheven, maar het werk wordt voortgezet. Dit gebeurt nu als onderdeel van de Leeuwarder historische vereniging Aed Levwerd.

De luchtmacht, landmacht en marine kunnen zich volgens het ministerie van Defensie momenteel niet optimaal voorbereiden op een missie of eventuele oorlog. Wetten en regels over milieu, stikstof, geluid en privacy zitten in de weg.

Tuinman en zijn collega’s werken daarom aan een nieuwe wet (de Wet op de defensiegereedheid) om gemakkelijker te oefenen in eigen land, met eenvoudigere procedures. Een van de ingrepen is vaker vliegen in de avond en mogelijk ook in de nacht. Zonder de ‘straffactor’ die nu nog geldt, vanwege de geluidshinder voor de omgeving die laat op de avond vervelender is. Omwonenden van Vliegbasis Leeuwarden zijn bezorgd.

De leiding van de vliegbasis probeert bewoners al enige tijd gerust te stellen. Zo zei de waarnemend basiscommandant vorig jaar dat nachtvliegen een maatregel is „voor als het water ons aan de lippen staat”. En dan nog „proberen wij ons aan de geluidscontouren van de vliegbasis te houden”.

‘Voor mij is het gewoon heel duidelijk’

De staatssecretaris klinkt in zijn antwoorden op vragen van de LC toch wat strenger. „Voor mij is het gewoon heel duidelijk: ik wil daar heel graag van af”, zegt hij over de straffen. Zodat straks in de planningen en berekeningen een militaire avond- of nachtvlucht net zo zwaar weegt als een vlucht overdag. Dat komt de vliegbasis beter uit.

Nu nog is de hoogste straf een factor 10, voor het vliegen tussen 23.00 en 6.00 uur. Dat wil zeggen dat een F-35 die om 23.01 uur vertrekt voor tien meetelt bij het totale aantal vluchten dat de vliegbasis jaarlijks mag uitvoeren, vergeleken met een F-35 die om bijvoorbeeld 10.21 uur of 14.48 uur vertrekt. Deze laatste twee tellen als één vlucht. De straffen lopen langzaam op. Zo is tussen 18.00 en 19.00 uur de factor 2 en geldt tussen 19.00 en 20.00 uur de factor 3.

De defensietrein dendert door

Gijs Tuinman is weliswaar nog heel even staatssecretaris, demissionair. Over een paar weken begint een nieuwe club ministers en staatssecretarissen, maar de defensietrein dendert door. En Tuinman weet heel goed welke kant die trein opgaat.

Wat het nachtvliegen betreft, wijst Tuinman nog op de openstelling van Lelystad Airport voor F-35’s, als derde vliegbasis voor dit toestel, naast Leeuwarden en Volkel. Dat gebeurt op korte termijn, geeft hij aan. „Dan heb je al wat meer ruimte om de belasting (het geluid, red.) te delen.”

Het betekent volgens hem niet ongelimiteerd nachtvliegen. Wel kunnen F-35-piloten de puntjes op de i zetten om helemaal voorbereid te zijn „om ergens aan de oostgrens hun missies te kunnen doen”. Vliegen gebeurt daar vaak ook in het donker. In de berekeningen voor het volgende jaar kan de luchtmacht dit in Leeuwarden dan „netjes compenseren”, besluit Tuinman.

De komst van cultuurhistorisch centrum De Tiid vormde de aanleiding voor het graven in de binnenstad van Bolsward. Het oude stadhuis van Bolsward had zijn functie verloren en werd omgebouwd tot het nieuwe centrum, waar nu museum, horeca, bibliotheek, gemeenteloket en -archief huizen. Archeoloog Theunis Varwijk laat foto’s zien dat een klein kraantje zijn weg zoekt tussen de deurposten van het oude stadhuis. „Dat hat ús hiel wat graafwurk skeeld”, stelt hij vast.

Binnen was het archeologisch werk vooral het begeleiden van de ontgronding. Buiten wachtte de klus die Varwijk als de mooiste uit zijn carrière tot nu toe rekent. Het blootleggen van wat een parkeerterreintje en tuintje achter het stadhuis was. Op zo’n grote oppervlakte in een binnenstad mogen graven, komt bijna nooit voor, weet Varwijk. In zeven tot acht grote vlakken werd laag voor laag de grond afgepeld en kwam de geschiedenis bloot te liggen.

Officieel werden 1000 vondstnummers vastgelegd. Waarbij een nummer uit meerdere onderdelen, zoals scherven, kan bestaan. Zo komt de totale optelsom op 7000 vondsten en meer dan 1500 sporen. Eén zo’n spoor moest wel van een sloot zijn, dacht Varwijk toen hij op dit overblijfsel uit begin 13de eeuw stuitte. Maar op die plek leek dat onmogelijk. Een collega tipte dat hij misschien een stormvloed te pakken had.

Stormvloed

„It liet my net los”, vervolgt Varwijk. Een stormvloed leek de enige optie, dus ging hij in een weekend op zoek op internet naar stormvloeden uit die periode. Daar kwam de eerste Sint-Marcellusvloed uit 1219 tevoorschijn. „Dat wie dus de dieder. It wetter is doe wol trije moannen stean bleaun.”

Heiligen vormden een hoogtepunt bij deze opgraving. De bijzonderste vondst was een houten beeldje van de heilige Hiëronymus van Stridon, dat uit de 15de of 16de eeuw dateert. Het lag in een beerput tussen huishoudelijk afval. In die tijd was het niet ideaal om katholiek te zijn, zegt Varwijk als understatement. Het beeldje werd waarschijnlijk weggegooid.

De opgravingen vonden plaats vanaf eind 2018 tot en met 2021. Dat er twee houten heiligenbeeldjes werden gevonden, herinneren de betrokkenen zich nog goed. Varwijk was net aan het werk in een keet op het terrein toen zijn collega Edwin van der Zwet de vondst deed. „Het leek een plankje met klei erop, maar toen ik het omdraaide, wist ik het meteen. Zo’n houten beeldje vind je zelden”, vertelt Van der Zwet. Het was kwetsbaar omdat het zo zacht was als een spons.

Alle vondsten zijn geconserveerd, waardoor het beeldje in goede staat is. De holle ruimten – het beeldje was aangevreten door houtworm – zijn opgevuld en geïmpregneerd. Daardoor was geen naconservatie nodig. Je ziet duidelijk hoed, staf en boek die bij Hiëronymus horen. Er zijn zelfs sporen van goudverf gevonden die op het boek hebben gezeten.

Fietsband

Varwijk is meer thuis in het graven in terpen buiten steden uit tijdperken tussen 1000 voor Christus en 1000 na Christus. Die liggen bijna altijd vol met aardewerk. Ook het stadhuis van Bolsward stond op een terp waardoor laag voor laag afgegraven moest worden. Donderdagavond vertelde hij vanaf de vroegste vondsten tot de meest recente, maar in werkelijkheid werden natuurlijk in de bovenste grondlagen eerst de meest recente vondsten gedaan. „It jongste spoar wie in fytsbân. Dêr ha wy neat mei dien.”

Naast de heiligenbeelden noemt Varwijk metalen vondsten als mantelspelden, gespen, armenpenningen, een pincet, een schaar, ijssporen om over het ijs te kunnen lopen en munten. Een bijzondere uit deze laatste categorie is een Arabische muntfibula uit de 12de eeuw. Er was een veiligheidsspeld aan gesoldeerd. Zo kon het voorwerp als speld gedragen worden. Romeinse munten doken ook op. Varwijk wijst erop dat Bolsward op meerdere terpen gebouwd is en deze oudste vondsten ook uit een andere terp afkomstig kunnen zijn.

Een rond schijfje, wat een speelsteentje is geweest, schaart hij onder een van de oudste vondsten die gedaan zijn. Ook uit de Romeinse tijd. De rest van de vondsten dateert uit de middeleeuwen en aan de hand daarvan kan Varwijk een tijdsbeeld schetsen nu het onderzoek in de eindfase zit. Ook voorwerpen van bot hielpen daarbij. Het team, dat veel had aan de vrijwilligers die meewerkten, vond bijvoorbeeld een bot dat vol met lood gegoten was en waarschijnlijk als stamper heeft gediend. Ook werden glissen gevonden van bot, die als glijders onder een schoen of slee werden geplaatst.

Elite

In grote lijnen kan Varwijk nu de ontwikkeling van de Bolswarder binnenstad schetsen. Dat begon in de 10de tot 12de eeuw met agrarische bebouwing, waar nog waterputten van terug zijn gevonden. Van eind 12de eeuw, begin 13de eeuw zijn weinig sporen teruggevonden. Dit komt door de al eerder genoemde stormvloed. In de 14de en 15de eeuw zie je het stadje groeien. De vondst van een steigerplank leidde uiteindelijk tot de ontdekking van een gracht, een haventje, een straatje met kasseien en houten huizen met drupgoten ertussen.

Het waren geen luxe woningen, maar toch vonden de archeologen slachtafval van destijds duur vlees, zoals lamsvlees. Varwijk vermoedt dat er een slager gewoond kan hebben, die leverde aan de rijken in de stad. Want er werden ook vogelbotten van zwanen en eenden gevonden, een maaltje dat in de 12de en 13de eeuw door de elite gegeten werd.

In de 15de en 16de eeuw zie je het kleine wijkje plaatsmaken voor de komst van luxere huizen. Zo werd er een rioleringssysteem uit deze tijd gevonden. Eind 16de eeuw werd de binnenstad getroffen door een brand. Daarna volgde een nieuwe inrichting met de komst van het stadhuis.

Dit blijkt uit cijfers die het Kadaster donderdag bekend heeft gemaakt. Bijna overal liepen de prijzen op. In Friesland staat alleen Leeuwarden in de landelijke top vijftien van goedkoopste gemeenten.

Toch betaalde je ook in de Friese hoofdstad gemiddeld 322.000 euro voor een woning. In Terschelling en De Fryske Marren (beide gemiddeld bijna vijf ton) waren de huizen het duurst binnen Friesland.

‘Gemiddeld 486.000’

‘In 35 gemeenten waren in 2025 een recordaantal transacties’. Hier zaten opvallend veel grote steden tussen, aldus het Kadaster. Hiertoe behoorden ook Groningen, Leeuwarden en Zwolle. Op landelijke schaal waren er opvallend veel transacties van woningkopers tot 35 jaar.

‘Kopers kochten in het vierde kwartaal meer dan 67.000 woningen, nog nooit waren dat er meer in een kwartaal’, schrijft het Kadaster. ‘Ze gaven samen ruim 32,5 miljard euro uit. Een woning kostte gemiddeld 486.000 euro.’

De prijzen wijken enigszins af van de cijfers die makelaarsclub NVM over dezelfde periode bekendmaakte. Daarin werden in veel gemeenten iets hogere verkoopprijzen aangegeven dan nu uit de Kadastergegevens blijkt.

De publieke tribune zat propvol. Vanuit Terband, Luinjeberd, Tjalleberd en Gersloot was donderdagavond een lange stoet fietsers naar het gemeentehuis gekomen. Met spandoeken en aanwezigheid wilden bewoners laten zien hoezeer het nieuwe bedrijventerrein Klaverpark hen bezighoudt.

Klaverpark moet verrijzen ten noorden van de A7, op korte afstand van de dorpen. De grond mag straks worden verkocht aan bedrijven, maar onder welke voorwaarden dat gebeurt, was de grootste inzet van het debat.

Bewoners van de dorpen vrezen overlast door geur en geluid en willen harde garanties die ook gelden bij doorverkoop van kavels.

De raad moest beslissen over het zogenoemde uitgiftebeleid: de regels waarmee de gemeente bepaalt aan wat voor bedrijven zij grond verkoopt.

Daarbij speelde een afspraak uit 2022 een sleutelrol. De raad stemde toen in met een ruim bestemmingsplan voor bedrijven tot milieucategorie 4.2, onder de uitdrukkelijke toezegging dat extra bescherming voor omwonenden zou worden vastgelegd in het uitgiftebeleid. Dat beleid zou zo een rem zetten op wat het bestemmingsplan maximaal toestaat.

Die koppeling hield echter geen stand bij de Raad van State en verdween uit het plan. Volgens een groot deel van de raad en de bewoners is daarmee ook de toegezegde extra borging verdwenen.

Daarom lagen er donderdag twee voorstellen op tafel om bewoners tegemoet te komen. Ze verdeelden het debat in grofweg twee kampen.

Heerenveen Lokaal, Gemeentebelangen en FNP dienden een amendement in dat het college opriep het uitgiftebeleid niet vast te stellen. Zij wilden dat het beleid eerst zou worden aangepast, met strengere eisen voor geur en geluid en een stevige juridische borging bij doorverkoop.

„Dit gaat over vertrouwen”, zei Age Hartsuiker (Heerenveen Lokaal). „In 2022 zijn duidelijke afspraken gemaakt. Onze enige vraag is: houdt u zich daaraan?”

Een meerderheid van de raad koos uiteindelijk voor een ander amendement, ingediend door onder meer CDA, D66, GroenLinks-PvdA, VVD en SP. Dit voorstel stelde het uitgiftebeleid wél vast, maar verplicht het college om een extra juridische borging op te nemen in de koopakten.

Die borging (kettingbedding) houdt in dat grond op Klaverpark niet zomaar kan worden doorverkocht. Daarvoor is toestemming van de gemeente nodig, die kan worden geweigerd als een nieuwe eigenaar niet past bij de uitgiftecriteria.

CDA-raadslid Annemarie Scheweer noemde het een zorgvuldige middenweg. „We hebben gezocht naar een oplossing die juridisch houdbaar is én recht doet aan de zorgen uit de omgeving.”

Het debat liet zien dat veel raadsleden worstelden. Albert Abma (D66) sprak van „een van de lastigste dossiers”. „Het gaat om economische ontwikkeling én leefkwaliteit. Dat schuurt.”

D66 stemde uiteindelijk vóór het CDA-amendement. „Met deze borging zijn onze zorgen voldoende weggenomen”, zei Abma. „Dit maakt Klaverpark tot een aanwinst voor Heerenveen.”

Niet iedereen was overtuigd. Ate Eijer (FNP) vond het jammer dat het college niet eerst met een aangepast voorstel terugkwam. „De ûnrêst hie weinommen wurde kinnen. Dat bart no net.”

Wethouder Rolie Tromp benadrukte dat het college de zorgen serieus neemt, maar vindt dat geur en geluid al voldoende zijn geregeld via wetgeving en het bestemmingsplan. „De normen zijn hetzelfde voor categorie 3.2, 4.1 en 4.2. Het gaat om wat bij woningen aankomt, niet om het type bedrijf.” Volgens Tromp biedt het aangenomen amendement extra zekerheid voor de toekomst. „Het helpt om ook bij doorverkoop vast te houden aan de bedoeling van Klaverpark.”

Op de publieke tribune overheerste teleurstelling. „Feitlik is der neat feroare”, zei Ralf Kerkstra uit Luinjeberd na afloop. „We stean op itselde punt as yn 2022. We wachtsje no ôf hoe’t dat kettingbetingst derút sjen sil.”

De collegepartijen PvdA, CDA en FNP wisten er tijdens de raadsvergadering donderdag een toezegging uit te slepen van wethouder Petra van den Akker.

De euro erbij, daar zijn de partijen mee akkoord, maar dat bedrag mag niet geïndexeerd of verhoogd worden tot en met 31 december 2029.

Met deze „zachte landing” was de VVD het ook eens, evenals GroenLinks en ChristenUnie. De nieuwe regel levert een besparing van 100.000 euro op. De achterliggende gedachte is dat mensen voor de korte ritjes vaker een beroep doen op hun netwerk. „Wêr it kin op eigen krêft”, aldus Jikkie Ruiter van de FNP. Juist de korte ritjes worden door het starttarief fors duurder, tot een verhoging van 400 procent. Vanuit de doelgroep is hiertegen ook geprotesteerd.

Maar het Wmo-vervoer moet ook toekomstbestendig blijven, aldus Mark Konst van de PvdA. Dat is de reden dat de partij achter het starttarief staat.

SP en Gemeentebelangen wezen erop dat dit de mensen met het kleinste netwerk raakt en niet helpt om iemand zelfredzaam te laten zijn. Ook Nieuw Sociaal stemde tegen evenals de PVV en Forum voor Democratie. Uiteindelijk was de stemming 27 voor het voorstel en 7 tegen.

Ook de bepaling dat de baten pas uitgekeerd worden op het moment dat er geen juridische zaken meer spelen rond een vergunningsverlening zorgt voor onvrede en wordt wel als chantagemiddel gezien. „Lokale overheden worden monddood gemaakt”, zegt Van Oosterhout. „De regio moet nu de keuze maken, ga ik voor batendeling of ga ik in bezwaar en neem ik het risico dat ik twee jaar de batendeling mis”, zegt Ulas Köse van D66.

Volgens Hermans ontmoedigt de bepaling het bezwaar maken niet. „Je kunt in bezwaar. Als de vergunning onherroepelijk is, worden de baten uitgekeerd, ook als er daarvoor een procedure is geweest.”

Hierin zit volgens Douwstra precies de crux, omdat er al gas gewonnen kan worden voordat de vergunning onherroepelijk is en op dat moment is er dus geen sprake van batendeling naar de regio. Maar volgens Hermans wachten mijnbouwbedrijven vaak met het winnen tot de procedures zijn afgelopen. „Dan heeft het geen effect. Gaswinning is iets van de lange termijn en dan gaat de batendeling wel stromen.”

De zorgen van Fryslân gaan vooral ook uit naar het veenweidegebied dat al onder druk staat vanwege bodemdaling en veenoxidatie. „Dan moet je daar niet nog een schepje bovenop doen met gaswinning”, zegt Van Maurik.

Jumelet wilde weten of het niet beter was om uit voorzorg helemaal niet in veenweidegebieden te boren. „Op voorhand stoppen met gaswinning is disproportioneel”, antwoordde Hermans. „Gaswinning zal alleen plaatsvinden als het veilig kan.”

Ze wijst op onderzoeken die aangeven dat het veilig kan, maar geeft tegelijk toe dat die oproepen tot vervolgonderzoek wat nog uitgevoerd moet worden. „Zo lang er nog onderzoeken gaande zijn, moet je ook geen plannen maken voor gaswinning in veenweidegebied”, reageert Van Maurik op het debat.

Het debat speelt tegen de achtergrond van een grotere afhankelijkheid van Fries gas. Met de sluiting van het Groningenveld nam Friesland in 2024 de positie van Groningen over als grootste gasleverancier. Momenteel lopen er negentien aanvragen voor gaswinning. De kans is groot dat de baten daarvan niet met de regio worden gedeeld, omdat de aanvragen al liepen voordat het sectorakkoord werd gesloten.

Er is nog een debat aangevraagd over het akkoord. Daarin kunnen Kamerleden via een motie nog aan Hermans vragen om het akkoord met de mijnbouwbedrijven aan te passen.

Het gebeurt niet vaak: tientallen mensen op de publieke tribune bij een raadsvergadering. Ze kwamen dinsdagavond bijna allemaal voor sporthal en zwembad De Boekhorst in Oosterwolde. Tevergeefs, want een besluit kwam door het lange debat pas op woensdagavond.

De ruim 60 jaar oude sporthal en het 30 jaar oude zwembad De Boekhorst worden gesloopt. Voor de nieuwbouw wil de gemeente Ooststellingwerf bijna 19 miljoen euro neerleggen. Iedereen was het eens dat er een nieuw sportcentrum en zwembad moesten komen, maar over de locatie werden partijen het niet eens.

De Boekhorst

Het idee is om het sportcentrum op dezelfde vertrouwde locatie in het centrum te bouwen. Het lijkt ook de goedkopere optie en stroom kan worden geleverd. Maar veel sportverenigingen willen liever het nieuwe complex op de locatie Oostenburg. Want hoe moeten ze anders verder sporten tijdens de verbouwing op de huidige locatie?

Die bouw moet zo’n twee jaar duren. Dat zou betekenen dat de sporters in de tussentijd ergens anders binnen of zelfs buiten de gemeente moeten sporten. Clubs zijn bang dat ze hierdoor leden kwijtraken.

Gefaseerd bouwen

Daar kwam een – voor sommige partijen last minute – oplossing voor: gefaseerd bouwen op de huidige parkeerplaats: 10 tot 30 meter verderop. Is die manier van bouwen niet duurder dan nu is berekend, vragen partijleden zich af.

Met deze manier van bouwen kunnen sporters doorsporten, aldus wethouder Esther Verhagen. „Maar ik begrijp dat u het zwart-op-wit wilt hebben”, zegt Verhagen tegen de sportclubs. Daarom steunt het college het voorstel om een sluiting maximaal twee maanden achter elkaar te laten duren.

Sportpark Oostenburg

De VVD diende met nog vijf partijen een tegenvoorstel in: bouw aan de rand van het dorp bij de voetbalvelden van SV Oosterwolde. De sporters zien het al helemaal voor zich: een biertje en een schaal bittergarnituur delen met allemaal verschillende clubs. Het blijft een utopie: twaalf raadsleden (Ooststellingwerfs Belang, GroenLinks, PvdA en D66) stemden voor locatie De Boekhorst, acht tegen.

Voorzitter Eline Jansen van de DIO Volleybalclub Oosterwolde baalt enorm van hoe het is gelopen. „Wat ik jammer vind, is dat ze ons woorden in de mond proberen te leggen. Iedereen wil heel graag naar sportpark Oostenburg. Op de huidige locatie is geen synergie, die komt er dan toch ook niet bij een nieuwe hal?”

Kunstgrasveld

Klaas van Weperen, voorzitter van SV Oosterwolde, houdt er aan de ene kant een rotgevoel aan over. De voetballers zouden met liefde alle sporters van Oosterwolde verwelkomen. „Als je acht uren moet vergaderen over dit onderwerp, merk je dat er in het voortraject te weinig is gecommuniceerd.”

Maar het kunstgrasveld dat de club waarschijnlijk gaat krijgen? „Daar zijn we superblij mee.”

‘Niemand gaat contributie betalen voor saus’

Hoewel er garanties worden geboden, zijn de mensen van de sportverenigingen nog steeds bang dat ze straks langere tijd niet kunnen sporten in Oosterwolde en daardoor leden verliezen. Jansen: „Niemand gaat contributie betalen voor saus.”

Saskia Bergsma van de Zwemclub Wellerobben hoopt op een zo kort mogelijke periode zonder zwembad in Oosterwolde: „Voor ons maakt de locatie niet zoveel uit, zolang wij maar geen dakloze zwemmers worden.”

Stel dat een gemeentelid zomaar zou aanbellen, bij haar pastoriewoning aan de Gymnasiumstraat in Leeuwarden. Stel dat zij, Hetty Jansen (73), dan nog haar ochtendjas aan zou hebben en op pantoffels zou lopen. Verschrikkelijk vond ze dat idee. Een keer was het daadwerkelijk gebeurd. Hetty had zich er vreselijk ongemakkelijk door gevoeld.

Dat nooit meer, dacht ze. Ze kwam daarna daarom altijd in de kleren naar beneden, met de schoenen alvast aan. Netjes. Dat hoorde zo, vond Hetty. Als boegbeeld van de Kurioswijkgemeente in Huizum wilde ze goed voor de dag komen.

Het was ooit de bedoeling dat ze juf zou worden. Ze rondde haar studie aan de Pedagogische Academie met vlag en wimpel af. Maar ergens in haar brandde een ander vuur. Ze wilde niet voor de klas, maar op de kansel.

Dat was een ongebruikelijke wens in haar omgeving. Haar vader was ook predikant, maar wel bij de gereformeerde bond binnen de Nederlands hervormde kerk. Oftewel: zeer behoudend, orthodox, de Bijbel van begin tot einde letterlijk nemend. Voor ‘vrouwen in het ambt’ was helemaal geen ruimte.

Een dreun

Toch wilde Hetty, die opgroeide in de Betuwe, dominee worden. En het wonderlijke was: haar vader vond dat een heel mooi plan en juichte het toe.

Hij was zelf op latere leeftijd predikant geworden. In 1973 kreeg hij voor het eerst een eigen gemeente, in Voorthuizen, op de Veluwe. Eind februari van dat jaar verhuisde het gezin Jansen naar de nieuwe woonplaats. Alles mooi, iedereen blij.

Twee maanden later was alles anders. Hetty’s vader overleed plotseling. Het was een enorme dreun voor iedereen die hem lief was; voor zijn vrouw, twee zonen en Hetty in de eerste plaats. Hij was nog maar 51, Hetty op dat moment 20.

Een waarom-vraag stelde ze niet. Twijfelen over haar geloof deed ze geen seconde. Sterker, het wakkerde verder aan. Haar wil om het evangelie te verspreiden werd alleen maar sterker.

Ze waagde de sprong. Hetty volgde een tussenopleiding klassieke talen en kon toen theologie studeren in Utrecht. Eenmaal afgestudeerd kreeg ze in Terkaple haar eerste gemeente (met ook leden uit Akmarijp, Goingarijp en Terherne). In diensten ging ze voor in de verstelde toga van haar vader. Die bleef ze later ook altijd dragen.

Fries

Van Terkaple trok ze naar Soest. En in 1994 belandde ze in Leeuwarden: eerst was ze dominee in de hervormde Kapel Pniël en later, na de succesvolle fusie met de gereformeerde Schranskerk, in de Kurioskerk (PKN). Ze zou de gemeente tot haar emeritaat (pensioen) in 2018 trouw blijven. Ze hield van Leeuwarden, van Friesland. Ze maakte zich het Fries eigen en haalde zelfs een lesbevoegdheid in de taal.

Hetty was niet veeleisend. Een nieuwe badkamer in haar woning zou op een gegeven moment op zich niet hebben misstaan, een nieuwe verwarmingsinstallatie of keuken evenmin. Maar ze wilde de kerk niet op kosten jagen en vond het prima zoals het was. Want, vond ze, het ging niet om haar, maar om de boodschap die ze te vertellen had.

Haar preken schreef ze, te midden van de honderden boeken die ze had, met vulpen op A5-papiertjes. Foutloos, in één ruk door, ruim 1600 in totaal. Ze bewaarde de teksten allemaal. Sowieso gooide Hetty nooit wat weg.

Ze had bestuurlijk talent en maakte deel uit van verschillende (kerkelijke) commissies. Zat ze een vergadering van de kerkenraad voor, dan leidde ze die strak. Ze zorgde dat de vergadering uiterlijk om tien uur klaar was.

Tikken met een lepeltje

Was iemand te lang aan het woord? Dan zei Hetty: ‘Gelet op de tijd…’ Of: ‘Wat wil je nu precies zeggen?’ Soms tikte ze met een lepeltje tegen het koffiekopje, soms wierp ze simpelweg een blik op de klok. Ze hield van structuur.

Eind 2015 belde ze haar broer Peterjan, met wie ze een uitstekende band had. Ze kwam niet goed uit haar woorden. Hij scheurde van zijn woonplaats Tuk in 20 minuten naar Leeuwarden. In het ziekenhuis bleek dat Hetty een hersentumor had. Die kon deels, maar niet helemaal worden verwijderd.

De laatste twee jaar van haar predikantschap waren niet makkelijk. Kerkenraadsleden, onder wie scriba (secretaris) Alie Brouwer, namen haar veel werk uit handen. ‘Ze zal haar emeritaat hier halen’, was het adagium. De Kuriosgemeente was gesteld op Hetty, en andersom.

Hetty, gek op schilderen, de natuur en haar Volvo C30, verhuisde in 2018 naar Tuk. Ze wilde haar opvolger niet voor de voeten lopen en het was haar wens om dicht bij haar broer en zijn gezin te zijn.

Meer dan een tante

Met hen ging ze vroeger ook altijd op vakantie. Zelf had ze geen kinderen, maar met de twee dochters en twee zonen van Peterjan had ze een bijzondere, sterke band. Ze was veel meer dan zomaar een tante.

Het viel haar zwaar om geen dominee meer te zijn en om niet meer in Huizum te wonen. Als dominee was ze gewend geweest dat mensen naar haar toe kwamen, nu moest zij op anderen afstappen om contact te leggen. Dat vond ze, verlegen als ze óók was, heel moeilijk. Maar ze klaagde nooit. Ook niet over haar ziekte.

Op nieuwjaarsdag verslechterde de gezondheid van Hetty drastisch. Op 7 januari overleed ze. Haar nichtje Elise, ook predikant, verzorgde de ‘dienst van woord en gebed’. Een afscheidsdienst of dankdienst voor het leven mocht het beslist niet heten, had Hetty beslist. Ze was ervan overtuigd, net als haar vader dat was, dat het mooiste nog moest komen.

ANNE ROEL VAN DER MEER

De Westereender had de andere man in februari vorig jaar in berichten aan zijn reclasseringsmedewerker bedreigd. Hij had ook een afbeelding van een vuurwapen meegestuurd. De reclasseringsmedewerker maakte zich zorgen en had het bericht doorgespeeld aan de politie.

Op haar beurt had de politie de Drachtster ingeseind. De man voelde zich ernstig bedreigd en dat had alles te maken met het verleden: hij en de verdachte zijn geen onbekenden van elkaar. De Westereender werd in maart 2022 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 30 maanden (tien maanden voorwaardelijk) wegens poging tot doodslag. De mannen kenden elkaar vanuit het wereldje van de zendpiraten.

De Drachtster verdacht de Wester-eender ervan dat deze hem bij de politie had verlinkt, dat hij met drank op op zijn scooter zou gaan rijden. Vervolgens zou de Drachtster de Westereender via de ether hebben zwartgemaakt. De verdachte had de Drachtster vervolgens mishandeld met een honkbalknuppel.

Spijt

Hij had enorm veel spijt van de bedreigingen, zei de Westereender donderdag op de zitting van de politierechter. Hij heeft regelmatig last van clusterhoofdpijnen en op die momenten is hij niet zichzelf. „Dan doe ik de domste dingen die je je maar voor kunt stellen”, zei hij. De berichten aan de reclasseringsmedewerker waren daar een sprekend voorbeeld van. In de vorm van een injectie in zijn bovenbeen krijgt hij vier keer per jaar medicatie toegediend. „Maar na zoveel weken is het uitgewerkt”, aldus de verdachte. En dan gaat het weleens mis. Hij stuurt soms zelfs rare berichten aan zijn kinderen. Het pistool op de afbeelding was van hem. De opmerking dat hij het wapen „voor de kleinkinderen” had gekocht deed de wenkbrauwen van de politierechter fronsen.

De bedreigingen hebben grote impact gehad op de man uit Drachten. Hij was oprecht bang dat de Westereender zijn dreigementen waar zou maken. Hij hoeft volgens de verdachte niet bang te zijn, hij laat bewust zijn gezicht niet in Drachten zien. De rechter zag dan ook geen aanleiding om het door de officier van justitie geëiste contact- en locatieverbod op te leggen. De Westereender werd veroordeeld tot een werkstraf van 30 uur en hij moet 300 euro smartengeld aan het slachtoffer betalen. De proeftijd van de tien maanden voorwaardelijk – van de straf uit 2022 – werd met een jaar verlengd.

De oppositiepartijen PvdA, GrienLinks, Partij voor de Dieren en SP vroegen woensdag via een motie vreemd om een financiële bijdrage. Terschelling heeft acute problemen met de havens en de enige toegangsweg dreigt later dit jaar te worden afgesloten voor vrachtwagens en bussen.

„Terschellingers dragen ook bij aan de opcenten (de provinciale wegenbelasting, red.), maar maken nauwelijks gebruik van provinciale wegen, simpelweg omdat die er niet zijn op het eiland”, zei PvdA-Statenlid Miriam Gossen. Met alleen erkenning en lobby kom je er niet, stelde ze. De eilandgemeente is qua ligging en gering inwonertal (nog geen vijfduizend) niet te vergelijken met vastewalgemeenten, vulde haar partijgenoot Klaas Zwart aan.

Sympathiek, maar...

Vrijwel alle andere partijen vonden de motie sympathiek, maar velen vrezen precedentwerking. „Ook in Smallingerland zijn problemen met havens en kades”, zei Sandra de Jong (Provinciaal Belang). „Een eilander moet goede faciliteiten en bereikbaarheid hebben, maar dat geldt ook voor inwoners van Dokkum en Oudega”, stelde Martijn Brands (VVD).

Uit vrees voor precedentwerking ontraadde ook gedeputeerde De Vries de motie. Bovendien komt die volgens hem te vroeg. De provincie is nog volop in gesprek met de gemeente en de ministeries Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken. In maart komt een Haagse delegatie naar Friesland om met een creatieve blik te kijken naar oplossingen en alternatieven, zei De Vries.

Waddenfonds: ‘Tige yngewikkeld’

Daarbij wordt heel specifiek gekeken naar het Waddenfonds (dat nog voldoende miljoenen achter de hand heeft), vervolgde De Vries. Maar de regels lijken dat in de weg te staan. Zelf een aanvraag doen kan de provincie niet. De gemeente heeft dat al wel gedaan. „Mar it liket tige yngewikkeld.”

Volgens PvdA’er Zwart komen alleen havens aan de vaste wal in aanmerking voor steun uit het Waddenfonds. „Eilanner havens kinne dêr gjin berop op dwaan.”

Aan aandacht van de landelijke politiek heeft Terschelling geen gebrek. Op 5 en 6 februari komen leden van de vaste Tweede Kamercommissie van Infrastructuur en Waterstaat op tweedaags werkbezoek naar Vlieland en Terschelling. En op 9 februari komt demissionair minister Robert Tieman (BBB, I en W) naar Terschelling om de problemen met eigen ogen te aanschouwen.

‘Het blijkt vrijwel onmogelijk alle wensen op de gewenste locatie te realiseren’, schreven burgemeester en wethouders deze week in een brief. De bouwruimte is hier namelijk beperkt door allerlei belemmeringen. Denk hierbij aan de monumentale waarden en beschermde oude bomen. Ook de korte afstand tot wandelpaden en lastige boomwortels vormt een probleem.

In zicht van schepen

Het nieuwbouwplan kwam in 2024 naar buiten. Het huidige havenkantoor staat namelijk te ver van het water: nieuwbouw op een plek in het zicht van de schepen is veel aantrekkelijker en handiger, constateerde de gemeente.

Zo’n gebouw zou dan ook meteen ruimte moeten bieden aan sanitaire voorzieningen; zowel voor Prinsentuinbezoekers als voor gebruikers van de jachthaven.

Inmiddels is duidelijk dat zo’n groot gebouw op die plek onhaalbaar is. Daarom onderzoekt de gemeente nu een kleinschaliger plan. Nog steeds streeft ze naar een nieuw havenkantoor met wc’s voor Prinsentuinbezoekers.

Afwasplek

Voorzieningen voor de bootjesmensen kunnen er niet bij in. Die moeten daarom worden geconcentreerd in het oude havenkantoor. Na renovatie van dit gebouw ontstaat hier voldoende ruimte voor douches en toiletten evenals plekken om af te wassen en chemische toiletten te legen.

De ambtenaren verwachten dat ze in maart een kostenraming kunnen presenteren. De bouw en verbouw kunnen dan in de tweede helft van 2027 plaatsvinden. Dit moet bij voorkeur buiten het toeristische seizoen.

Alcohol

Bezoekers van de Prinsentuin konden de afgelopen jaren terecht in tijdelijke toiletten naast Stadstoezicht. De gemeente zorgt hier voorlopig ook voor fietsenstallingen, informatieborden en schoonmakers. Dit kost jaarlijks 55.000 euro. ‘Deze voorzieningen worden zeer gewaardeerd’, aldus de brief van B en W.

Sinds 2023 vaart de watertaxi van Ameland niet meer ’s nachts. Tot die tijd werd het gedoogd dat exploitant Veltman ’s nachts sneller voer dan 20 kilometer per uur. Omdat het niet lukte hier een vergunning voor te krijgen, stopte het bedrijf met de nachtelijke vaarten.

Het is het enige bedrijf dat de dienst aanbood waardoor het eiland sindsdien ’s nachts onbereikbaar is, op noodgevallen na. Naar aanleiding van het ongeval bij Terschelling met een watertaxi in 2022 werd de snelheid van watertaxi’s onder de loep genomen.

Zo liet het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een onderzoek uitvoeren door onderzoeksinstituut MARIN, dat deze week naar buiten werd gebracht. MARIN concludeert dat de snelheid omhoog kan van 20 naar 40 kilometer per uur.

Ecologisch onderzoek

Daarop verzocht onder andere Hidde Heutink van Groep Markuszower om deze verhoging alvast te gedogen. Maar daarvoor moet eerst een ecologisch onderzoek worden uitgevoerd naar de mogelijk schadelijke effecten voor het Waddengebied, reageerde demissionair minister Robert Tieman (BBB).

Hij verwacht de uitkomsten in juni. „Hier kan Ameland mee vooruit. Ik heb geen signalen dat we er niet doorheen komen.” Hij belooft dat het voor de volgende donkere periode geregeld is, maar dat is volgens Kamerlid Björn Schutz van de VVD een belofte die vorig jaar ook al werd gedaan voor de huidige winter. Tieman: „Als ik de ruimte zag, had ik het geregeld, maar mijn handen zijn gebonden.”

Een dode rat in een lieflijk roze jurkje bij een perfect matchend roze poppenserviesje. Een chique parelring siert haar priegelige vingertje. Aan de muur een verweerd spiegeltje. Het is een van de sprookjesachtige taferelen die Brecht Schaafsma (90) uit Terwispel afstond voor de expositie Wat overblijft – een cabinet van tijdloze wezens.

Schaafsma laat de kadavers van bijvoorbeeld muizen, kikkers, ratten en vogels, voorzien van vrolijke kleertjes, een rol spelen in een door haar bedachte scène. In de kringloopwinkel, waar ze eerder werkte als vrijwilliger, vond ze meubeltjes uit poppenhuizen die ze goed kon gebruiken en ook oude kruideniersblikken met glazen deksels. Die bleken zeer geschikt als kijkdozen voor haar fantasievoorstellingen.

Een tweede leven

Met deze voorstellingen wil Schaafsma, die in mei vorig jaar al eens in LC werd geportretteerd, dode dieren als het ware een tweede leven geven. Dat is ook precies wat ze gemeen heeft met Herre Monsma (68) uit Bolsward. Zijn creaties zijn eveneens samengesteld uit dode dieren.

Hoewel beide kunstenaars elkaar nog nooit hebben ontmoet, dat gebeurt pas tijdens de officiële opening op zondag 1 september, denkt Monsma dat ze elkaar goed aanvullen. „It wurk fan Brecht past der presys by en it soarget ek nochris foar de nedige fariaasje. Har kreaasjes binne wat húsliker. Myn wurk is mear symboalysk.”

Een platgereden kikker

Waar Schaafsma de dieren eerst een paar dagen in de spiritus laat weken – ook om de stank te verdrijven – en zo nodig vult met toiletpapier, laat Monsma ze gewoon opdrogen in zijn hok achter huis in de Eerste Hollandiastraat.

Hij begon zijn hobby een jaar of veertig geleden toen hij tijdens een wandeling met zijn golden retriever Edo een platgereden kikker vond op de weg. Het betreurde amfibie is ook te bezichtigen op de tentoonstelling, ingelijst en wel.

‘Net sjen litte hear’

Tientallen dode dieren kregen sindsdien dankzij Monsma een nieuwe bestemming. Hij herinnert zich dat de kinderen, toen ze nog klein waren, zich doodschaamden voor de hobby van hun vader. „Net sjen litte hear”, zeiden ze als vriendjes op bezoek kwamen. En hing er een enkele keer een kadaver in de bijkeuken, dan mocht hij daar absoluut niet over beginnen. „Ik haw dizze hobby altyd yn stilte beoefene.”

„Net ien hâldt fan kadavers”, constateert Monsma. „Eins wol in bytsje sneu foar dy bisten, fyn ik. Ik jouw it deade spul in nije betsjutting.” Soms verwerkt hij ook fecaliën in zijn kunst. In het portret van een duivel bijvoorbeeld. Men are evil shitheads heet het. Daarmee wil de maker zeggen dat mannen vaak een slechte invloed hebben in het wereldgebeuren. Het is tevens een van de opvallendste kunstwerken in de expositie. Felrode ogen, afkomstig van een knuffel uit een kringloopwinkel. Tandjes van afgerukte krabbenpootjes, hoorns van uilenpoten met hangers van goudkleurige mollenkopjes. Het geheel is voorzien van een bruin passe partout dat subtiel is versierd met muizenschedels.

Ook bijzonder, onder een glazen stolp, is het werk dat Monsma de titel Josephine mei har howling frogs meegaf. Haar jurk is gemaakt van een geplette egel, vertelt de maker. Ze heeft een kattenkop met een zwart eikapsel van een rog als hoofddoek. De lange armen zijn gemaakt van havikpoten en daar hangen weer kettinkjes aan. Uitgedroogde kikkers aan de voet van het object. Josephine, aldus de kunstenaar, symboliseert de mens als gevangene van zichzelf.

‘Derút mei dat ding’

Monsma pretendeert niet dat hij mooie kunst maakt. In tegendeel. „Ik meitsje lilke dingen”, zegt hij zelf. Dat vinddt hij zelf veel spannender. „Derút mei dat ding”, had zijn vrouw uitgeroepen toen hij haar de duivelskop toonde in de woonkamer. De kunstzinnige verzamelaar krijgt een ondeugende blik in zijn ogen: „Dan wyt ik, dat it slagge is. It ropt wat op en dat is no krekt de bedoeling.”

Wat overblijft – een cabinet van tijdloze wezens, van 2 februari tot en met 1 mei, museum

De Tiid, Bolsward. Zie: detiid.nl

Der hat in soad te sizzen west oer de speech fan de Kanadese premier Mark Carney, ferline wike yn Switserlân. Neffens Carney geane grutmachten hieltyd mear harren eigen gong, omdat se witte dat se te grut binne om tsjin op te boksen. Middelgrutte machten sille dêrom mear ûnderinoar gearwurkje moatte om in fûst te meitsjen.

Ynspirearre troch Carney syn fyzje op ús feroarjende wrâld jou ik yn dizze kollum myn eigen foarspelling hoe’t de machtsferhâldingen ferskowe sille tusken no en 2050. Koartsein ferwachtsje ik dat der yn 2050 fjouwer grutte machtsblokken wêze sille.

Sina

Alderearst Sina. Sina sil de Feriene Steaten kwa bruto nasjonaal produkt rom foarbygean, al sil it de groei fan de ôfrûne desennia net folhâlde. It sil mear ynfloed krije yn Súdeast- en Sintraal-Azië, en Taiwan noch foar 2050 binnenfalle. De demografy sit net mei, want de befolking nimt no al ôf. Yn 2025 wie de befolking noch 1,404 miljard, yn 2050 sil dat neffens de ferwachtingen 100 miljoen minder wêze. Yn 2100 is de befolking noch mar 630 miljoen.

Feriene Steaten

Dan de Feriene Steaten. It Amerikaansk leger sil oppermachtich bliuwe en de befolking stadich trochgroeie, mei yn 2050 sa’n 20 miljoen mear ynwenners as no. Sa lang’t der gjin finansjele sjippebûl barst, sil de ekonomy groeien bliuwe. Takomstige presidinten sille de EU as bûnsmaat hâlde wolle, mar de fokus definityf ferlizze nei Azië. Súd-Amearika bliuwt yn harren ynfloeds-sfear.

Europa

It tredde blok is de EU. Mei de omskeakeling fan fossile brânstoffen nei duorsume enerzjy sil de EU ekonomysk ûnôfhinkliker wurde, en mei in mienskiplik Europeesk leger ek militêr. It bliuwt ôfwachtsjen yn hoefier de ekonomyske groei wer op gong komt.

De demografy wurket net mei; de befolking krimpt en fergrizet. De EU sil de kommende 25 jier útwreidzje nei ûnder mear Oekraïne, ferskate Balkanlannen, en mei wat gelok IIslân en Noarwegen. It Feriene Keninkryk komt op ’en doer mei hingjende poatsjes werom, mar foarearst noch net.

India

De fjirde grutmacht is in nije: India. Wylst de Sineeske befolking krimpt, groeit dy fan India nei 1,7 miljard ynwenners yn 2050. India hat in jonge populaasje, kin goedkeape arbeid leverje, en docht it goed yn de IT-sektor. Troch syn enoarme befolking en groeiende ekonomy sil India in respektabele grutmacht wurde, al sil de oandacht yn 2050 noch wol it meast lizze op it oanpakken fan ynterne problemen lykas oerbefolking, earmoed, en oerbelêste ynfrastruktuer.

De rest

Foar de rest sil der in klup middelgrutte machten bliuwe, al feroaret der wol wat. De ynfloed fan Ruslân sil allinnich mar ôfnimme; it kin net foar altyd libje fan oalje- en gasferkeap. Japan en Súd-Korea sille minder wichtich wurde omdat harren befolking krimpt. Afrika groeit enoarm, fan 1,5 miljard nei 2,5 miljard minsken yn 2050, mar sil de hannen foaral noch fol hawwe oan ’e eigen ûntwikkeling. Amerika en Sina sille beide besykje om Afrikaanske lannen yn harren ynfloedssfear te krijen. Foar de rest sille Meksiko, Yndonezië, Pakistan, Egypte, Fjetnam, en Bangladesj mear fan harren hearre litte. Iran hat ek potinsje, mits it rezjym falt.

Konklúzje

Lykas foar Kanada is it yn de ynteresse fan de EU om gearwurking te sykjen mei safolle mooglik partners. As der dan wer in grutmacht mei in hannelsoarloch driget, kinne we de hannel ferskowe. Dêrom binne de frijhannelsoerienkomsten mei Súd-Amearika (Mercosur) en India ek in goed idee.

PIETER ZIJLSTRA

pgzijlstra@live.nl

„Ik trad op met Oleg Lysenko”, vertelt Maya Fridman, die zich al sinds het begin van de oorlog inzet voor Oekraïne. „Hij doet veel meer dan ik en heeft al miljoenen euro’s bij elkaar gespeeld voor Oekraïne.” Zelf zette Fridman een stichting op: TRIDA. „We ondersteunen met muziek humanitaire doelen over de hele wereld, maar voorlopig richten we ons op Oekraïne.”

Het gaat haar niet alleen om het geld, maar ook om mensen betrokken te houden. Fridman: „Bewustzijn creëren. Eigenlijk zouden we nu ook wat moeten doen voor Iran. Maar hoe?” Ze noemt Iran niet voor niets. Bij Thunder Perfect Mind in Groningen doet ook Soheil Shayesteh mee, een Iraanse musicus. „Op de dag van de première op het Oranjewoud Festival, op 13 juni, brak de oorlog tussen Israël en Iran uit ...”

Fridmans vader woont in Israël. De geopolitieke ontwikkelingen zijn tegenwoordig op de achtergrond altijd aanwezig, realiseert ze zich. Maar het gaat om de muziek. In Thunder Perfect Mind (geen benefietconcert overigens) worden echo’s van Byzantijnse liturgische gezangen gecombineerd met invloeden uit de Grieks-Cypriotische volksmuziek, klanken uit Iran en Andalusië, en Sefardische muziek.

„De composities zijn van mij en Efrén Lopéz”, vertelt Fridman, die al jaren samenwerkt met de Spaanse snarenvirtuoos. „Maar we improviseren ook veel. Dankzij Efrén ben ik enorm van wereldmuziek gaan houden. Het heeft mij geïnspireerd om muziek te schrijven die klinkt als volksmuziek, maar waarin ook wordt geëxperimenteerd.”

Ruim twee weken na Fridman en haar muzikale vrienden komt ook de Georgische pianiste Elisabeth Leonskaja naar Groningen voor een concert naar SPOT. In november raakte zij in opspraak omdat ze in Moskou had opgetreden met dirigent Yuri Bashmet, een uitgesproken Poetin-aanhanger. Het theater waar ze speelde, deelde gratis kaarten uit aan Russische soldaten en hun familie.

Voor Muziekgebouw Eindhoven was dat reden om een concert van Leonskaja te annuleren. SPOT heeft besloten dat het concert in Groningen doorgaat (zie kader hieronder). „Ik vind het lastig om daar wat over te zeggen”, zegt Fridman. „Ik ken Leonskaja niet persoonlijk. Ik zou zelf in elk geval niet in Moskou optreden. Ook al omdat ik dan gevaar zou lopen.”

Leonskaja heeft zich nooit voor het Russische regime uitgesproken, maar heeft ook geen stelling genomen tegen Poetin. Fridman: „Gelukkig zijn er in Rusland nog steeds mensen die zo dapper zijn dat ze zich uitspreken. Maar ik vind het belangrijk dat mensen zich niet daartoe gedwongen voelen. Ik doe het wel, vanuit een innerlijke drang. Ik moet het doen. Maar iedereen is anders. Ik blijf me in elk geval inzetten voor Oekraïne.”

De formule van The Rookie zal de geoefende televisiekijker bekend voorkomen. Een groep pas afgestudeerde agenten begint aan hun carrière bij het politiekorps. Die rookies krijgen elk een ervaren mentor toegewezen die hen wegwijs maakt. Elke aflevering draait rond een aantal misdaden – liefst met een scheut spanning, drama en af en toe een explosie – waarin de meester-leerlingduo’s in stressvolle situaties belanden.

Tegen het einde van de aflevering zijn de misdaden opgelost, wint de rookie wat meer respect van de mentor en groeit de collegialiteit. Doorheen de seizoenen ontstaan er bovendien romantische spanningen tussen de personages. Klinkt dat bekend?

Fans erkennen zelf dat originaliteit niet de grootste troef van The Rookie is. „Eigenlijk is de serie best gelijkaardig aan andere politieseries als Hawaii five-0”, zegt Pauline De Brabandere (21). Ook Eva Bintein (21), eveneens een grote fan, noemt de reeks weinig origineel. Naast de parallellen met andere politiereeksen ziet zij ook gelijkenissen met ziekenhuisseries zoals Grey’s Anatomy. „Daar bestaat elke aflevering ook uit kleine, spannende verhaaltjes en een overkoepelende verhaallijn waarin de relaties tussen de personages centraal staan.”

TikTokcultuur

Als het niet de originaliteit is, wat verklaart dan wél het succes van de reeks? Het antwoord ligt bij TikTok. „Nog voor ik begon te kijken, stond mijn for you page al vol fragmenten van The Rookie”, vertelt Bintein. „Omdat elke aflevering op zichzelf staat, zijn korte fragmenten heel gemakkelijk te volgen.”

Ook liefhebber Nora Lanneau (18) wijst op de eenvoud van het format: „Doordat er in grote lijnen weinig verandert doorheen de reeks, kun je perfect een paar afleveringen – of zelfs een heel seizoen – overslaan en toch alles begrijpen.” Het lijkt tegenstrijdig, maar net dat trage en voorspelbare format maakt dat The Rookie zo goed werkt op ‘short-content’-platformen als TikTok en Instagram Reels.

Rond het programma hangt dan ook een ware TikTokcultuur. De officiële pagina van de reeks heeft al meer dan 2,9 miljoen volgers. Ter vergelijking: het officiële account van successerie The White Lotus heeft 150.000 volgers en zelfs de pagina van Heated Rivalry, dé monsterhit van het moment, heeft maar half zo veel volgers.

Volgens Bintein zijn naast korte fragmenten uit de reeks bovenal de door fans gemaakte compilaties van hun favoriete scènes – vaak bewerkt met een opvallende filter en passende muziek – ontzettend populair. „Vooral de ontluikende romance tussen rookie Lucy Chen en haar T.O. (training officer, red.) Tim Bradford is heel populair op sociale media.”

Tiktok telt inmiddels 231.000 posts met de hashtag chenford, de bekende ship name (de gecombineerde naam van de figuren) van het duo. „Het zijn echt de toffe personages die maken dat je blijft kijken. Na al die seizoenen voel je je een beetje deel van het korps.”

Allesbehalve korte afleveringen

Van de populaire reeks zijn de eerste zes seizoenen in Nederland te bekijken op Netflix en Disney+, seizoen zeven is ook beschikbaar op Videoland. Het nieuwe, achtste seizoen verschijnt in de Verenigde Staten wekelijks op ABC, maar is in ons land voorlopig nog niet te bekijken. Toch houdt dat de fans niet tegen om de serie illegaal te streamen – een vergelijkbaar fenomeen doet zich voor bij de Canadese reeks Heated Rivalry. Het toont aan dat jongeren nog steeds geïnteresseerd zijn in klassieke media en veel moeite willen doen om een geliefde serie te kunnen bekijken, legaal of illegaal.

Bovendien biedt het succes van The Rookie een tegenargument voor de stelling dat jongeren door hun veronderstelde kortere aandachtsspanne niet meer in staat zouden zijn om langere content te consumeren. Met (voorlopig) 129 afleveringen van elk zo’n drie kwartier op de teller is de serie allesbehalve kort. Maar dat blijkt voor veel fans eerder een troef dan een nadeel. „Ik vind het juist leuker om me te binden aan een reeks waarvan ik op voorhand weet dat hij erg lang gaat duren”, aldus Bintein. Ook De Brabandere zegt graag te kijken naar lange formats: „Ik vind het erg ontspannend om naar een slow-burn te kijken.”

Allemaal verklaren ze hun voorkeur met dezelfde motieven: een langere serie biedt meer kans op verbinding met de personages en het fictieve universum waarin ze zich bevinden. Het valt op dat ook andere formats die veel lange seizoenen tellen, erg populair blijven onder jongeren, zoals het eerder genoemde Grey’s Anatomy of een sitcom als Friends. In een wereld waarin alles snel gaat en mensen zich minder verbonden voelen dan vroeger, blijken lange series het comfort en de betrokkenheid te kunnen bieden waar ook jonge kijkers naar verlangen.

The Rookie is te streamen via Netflix en Disney+ (seizoen 1 t/m 6) en Videoland (seizoen 1 t/m 7).

Kjeld Nuis: Missie Milaan

Sportdocumentaire – (NL, 2026) Schaatser Kjeld Nuis (36) wordt gevolgd in zijn jacht op kwalificatie voor de Olympische Winterspelen van Milaan, die volgende week vrijdag beginnen. De drievoudig olympisch kampioen toont z’n goede en slechte kanten.

NPO3, 20.25 uur

Den of Thieves

Actiedrama – (VS, 2018) Met Gerard Butler. Een groep oud-mariniers in Los Angeles wil de Federal Reserve Bank overvallen. Politieman Nick overtuigt een van de bendeleden ervan om informant te worden. Toch is de bende de politie steeds één stap voor.

RTL7, 20.25 uur

Eurotrip

Komedie – (VS/TSJ, 2004) Met Scott Mechlowicz. De Amerikaanse scholier Scott Thomas poeiert zijn Duitse penvriend af, maar als hoort hij dat Mike eigenlijk een meisje is met de naam Mieke, besluit hij naar Berlijn te reizen om het goed te maken.

Comedy Central, 20.30 uur

Rundfunk: Schau

Cabaret – Schau volgens Rundfunk zelf: echt een Schauschau. Een schauwy Schauschau. Welbeschaud beschauen we deze Schau schauwieschau als onze schauste Schau. Wees toeschauer van dit Schaubizzspektakel, want het schau weleens een afschauelijk schaurmant Schauspel kunnen worden.

NPO3, 21.55 uur

Keuringsdienst van Waarde

Consumentenprogramma – In deze tijd van het jaar wordt er weer heel wat afgehoest, geproest en gekucht. Hoestdrank kan helpen, maar daarvan zijn er erg veel verschillende soorten. De Keuringsdienst van Waarde zoekt uit hoe dat zit.

NPO1, 22 uur

Summerland

Drama – (GB, 2020) Om zich te kunnen concentreren op haar werk als schrijfster in het midden van WOII, sluit de jonge ambitieuze Alice zich op in haar werkkamer op de kliffen van Dover. Ze krijgt er de zorg voor de uit Londen gevluchte Frank.

VRT1, 22.50 uur

za 31-01

BALK Hotel Teernstra, 21.00-01.00: Balkster Kroegentocht: Diverse artiesten, optredens van o.a. Pierre van der Linden, Johan & Koos Keus en Ruben Mulder.

BLIJE MFA Fjildsicht, 20.00-22.30: Toanielferiening Nocht en Wille - De Richel, blijspul.

BURGUM De Pleats, 10.30-11.00: Nationale Voorleesdagen: Aires Hovens - Kleine Aap (2+), vertelvoorstelling gebaseerd op het gelijknamige Prentenboek van het Jaar 2026 van Mies van Hout. Opg. dbieb.op-shop.nl.

DRACHTEN Schouwburg De Lawei, 20.30-22.30: Erik Neimeijer - Scheppingsdrang, zanger, gitarist, pianist; country.

Schouwburg De Lawei, 20.00-22.00: Pink Project The Band - The Story of Floyd part 2, muziektheater.

Schouwburg De Lawei, 20.15-22.15: Ayoub Kharkhach - En verbied de vogels om te fluiten, cabaret.

FRANEKER Theater De Koornbeurs, 20.15: Cabarestafette, cabaret door 3 aanstormende talenten.

GORREDIJK Theater De Skâns, 20.15-22.15: Gurbe Douwstra - Ald en (heal)wiis? (première), singer-songwriter; streektaal.

HEERENVEEN Posthuis Theater, 20.15: Klaas van der Eerden - Blijven drijven, cabaret.

JISTRUM MFA de Trochset, 20.00-22.30: Melle & Jelle - Fierder, muziektheater.

KOLLUMERSWEACH Dorpscentrum De Trije Doarpen, 20.00: Toanielselskip Noflik Tegearre - In kring fan in ring, toniel.

LEEUWARDEN Popcentrum Neushoorn, 20.00: Rockabilly Blitz, met optredens van The Red Titty Birds, Hop Bop Trio en Dalton4.

Stadsschouwburg De Harmonie, 18.00: Woordvloed, festival met optredens van o.a. Bente, Hiigo en puntjudith.

Stadsschouwburg De Harmonie, 20.15: Ilse Warringa, Rop Verheijen, Margôt Ros e.a. - De Onverwoeste Zusters, toneel.

STEENWIJK Rabo Theater De Meenthe, 21.30: The Hillbilly Moonshiners, band; bluegrass.

TER IDZARD Kerkje (Bonifatiuskerk), 20.00-22.00: Woodland Spring - Patrick, band; folk.

URETERP MFC De Wier, 20.00-22.00: Brassband De Lofklank - Toen was geluk heel gewoon, winterconcert door deze brassband; hafabra. M.m.v. zanger Adri de Boer en illustraties van Marianne de Groot.

za 31-01 en zo 01-02

LEEUWARDEN Theater De Bres, za. 20.00-22.00, zo. 15.00-17.00: Theatergezelschap Gribelaslysla - Nachtclub Gribelaslysla, aflevering 2 "Schuimbaert is de sigaar", toneel met muzikale ondersteuning van jazztrio Bare Bottom Boys en zangeres Jill Hotspot.

za 31-01, zo 01-02 en za 07-02

HURDEGARYP MFC It Maskelyn, za. 20.30-23.00, zo. 15.00-17.30: Toanielselskip MRV Tesselschade Hurdegaryp - Akwarium, toneel.

za 31-01, vr 06-02 en za 07-02

NIJEGA Dorpshuis Op é Jister, 20.00-23.00: Nij Begjin - Brân yn it bordeel, toneel.

SINT NICOLAASGA Zalencentrum St. Nyk, 19.30-23.00: Toanielselskip Sint Nyk - Chez Dolly encore, toneel.

VLEDDER De Tippe, 20.00-23.00: Toneelvereniging Lesturgeon - Nietje in de buik bij de dochter van Struik, klucht.

zo 01-02

BUITENPOST Paviljoen MeM, 15.00-17.00: Rachèl Louise, Nederlands/Amerikaanse singer-songwriter; pop. M.m.v. gitarist Ocker Govaerts.

FRANEKER Theater De Koornbeurs, 11.00: Yoga in Concert, mindfulnessconcert met yoga- en ademtherapeut Yvonne de Hoop, Iris Kroes (zang, harp), Jan Kuiper (gitaar) en Jan Klug (soundscapes).

HARLINGEN Cultureel Podium Milûk, 15.00-16.30: Asaba Duo, Spaans duo op fluit en gitaar; wereldmuziek.

HEERENVEEN Doopsgezinde kerk (de Vermaning), 15.00-16.30: Mannenkoor Con Amore, koor; divers repertoire.

HINDELOOPEN Gemeenschapscentum De Foeke, 14.00-16.00: Aald Hielpen, zang- en dansgroep; divers repertoire, liederen.

JIRNSUM Eetcafé/Partycentrum De 2 Gemeenten, 15.00-16.30: Teatergroep Fjoer - Lek, toneel.

LEEUWARDEN Cultuurpodium Dorpskerk Huizum, 15.00-17.00: Meindert Talma, Pieternel Teekens en Herman Grimme - Gezinsverbijstering, liedjes en boekpassages.

Doopsgezinde Kerk, 15.00-16.45: Vocaal drieluik: Carina Vinke en Rixt van der Kooij - Frauenliebe und - leben, alt en pianiste; klassiek.

Frisius MC (voorheen MCL), 15.00-16.30: Pier21 - En ik dan?, muziektheater. Deze voorstelling wordt in het Nederlands gespeeld. Zie pier21.nl.

Grote of Jacobijnerkerk, 19.00-20.00: Roder Jongenskoor & Luthers Bach Ensemble - Johann Sebastian Bach, cantate Nimm, was dein ist, und gehe hin (BWV 144), koor, barokorkest & solisten Olivier Kemler (tenor) en Albert Guiñón Fort (countertenor); klassiek.

Stadsschouwburg De Harmonie, 15.00-17.30: De Nije Symfony - Symphonic Ecstasy, Orkest; klassiek. Soliste: sopraan Tomoko Makuuchi. Werken van Bernstein, Poulenc en Berlioz. Zie nijesymfony.nl.

Stadsschouwburg De Harmonie, 15.00: The100Hands - Waar je uitkomt als je weggaat (5+), dans.

LEMMER Papageno Huis Fryslân, 11.00: Smartlappenkoor De Johanna’s, Nederlandstalig.

MITSELWIER Mienskipshûs Doarpstsjerke, 15.00-18.00: Stichting Iepenloftspul Mitselwier - De Meisjes van de Radio, interactief muziektheater.

NES (NEF) Theaterkerk Nes, 15.00-17.30: Gurbe Douwstra - Âld en (heal)wiis, singer-songwriter; streektaal.

OOSTERWOLDE Dorpskerk, 14.30-17.00: Pangea, Duits duo; folk, pop, rock en shanty’s.

READTSJERK Roodkerkje, 15.00-17.00: Rayana, zangeres; Keltische muziek.

SNEEK Theater Sneek (Noorderkerkzaal), 11.30: Muza Valiaddinzade, pianiste; klassiek.

STEENWIJK Grote- of St. Clemenskerk, 16.00: Phions Ensemble Himmelsburg - Parti pur… , barokensemble; klassiek. M.m.v. Griet de Geyter (sopraan), Pieter Dirksen (muzikale leiding en klavecimbel), Carla Leurs (solo-viool) en Carola Ligt (fluit)..

Rabo Theater De Meenthe, 11.00: De Prinsenjurk en de gouden knoop (8+), kindertheater.

WIER Ioannis Theatertsjerke, 15.00-17.00: Johanna’s Mountain Boys, Fries/Groningse band; bluegrass.

WYTGAARD Dorpshuis De Twirre, 15.00-21.00: The Bruceband - Bruce Springsteen in de Kuip ’85, Bruce Springsteen tributeband; rock.

di 03-02

DRACHTEN Schouwburg De Lawei, 20.00-22.00: The Simon & Garfunkel Story - The international hit show, muziektheater.

wo 04-02

EMMELOORD Theater ’t Voorhuys, 20.00: Renée van Wegberg & Channah Hewitt - Woman in Love - Songs from Barbra Streisand with Orchestra, ode aan Barbra Streisand door deze zangeressen; pop, klassiek. M.m.v. zanger Floris van Delft. Begeleiding door het Noordpool Orkest.

HEERENVEEN Posthuis Theater, 20.15: De Theatertroep - Apocalyps Straks, mix van muziektheater, dans, sketches en toneel.

LEEUWARDEN Doopsgezinde Kerk, 20.15: Holland Baroque & Théotime Langlois de Swarte - Tarantella, orkest en Franse violist; klassiek.

STEENWIJK Rabo Theater De Meenthe, 20.00: Jan Vayne, Adriaan Stoet en Herbert Dijkstra - Het Schaatstheater, mix van muziek, sportverhalen en filmbeelden met deze pianist, violist en oud-Olympisch schaatser/sportcommentator.

do 05-02

DRACHTEN Schouwburg De Lawei, 20.30-22.30: Storm: Marleen Hendrickx, Merel Severs, Rikkert van Huisstede e.a - Girls Won’t Be Girls, acht wisselende performers (v/x/m) brengen een ode aan vrouwelijkheid in al haar vormen met muziek, dans, cabaret, verhalen en poëzie.

EMMELOORD Theater ’t Voorhuys, 20.00: Blauwe Vinkjes - Poeha, cabaret.

HEERENVEEN Posthuis Theater, 20.15: Stormram: 044 Mime Company - News en HoofdletterF & muzikant waslijn - Dit is het al, twee voorstellingen door deze twee noordelijke theatermakers.

LEEUWARDEN Stadsschouwburg De Harmonie, 14.00-16.00: De Schatkamer van de klassieke muziek: Klankschilders en hun rijke palet, workshop o.l.v. Rudolf Nammensma.

Stadsschouwburg De Harmonie, 20.30: The Royal Dutch Scam ft. Lo van Gorp en Diederik van Vleuten - Do It Again: the Best of Steely Dan, tributeband o.l.v. zanger Lo van Gorp; pop, jazz. Verhalen en anekdotes door Diederik van Vleuten.

Stadsschouwburg De Harmonie, 20.30: Nastaran Razawi Khorasani - Heartbeats, muziektheater.

LEMMER Papageno Huis Fryslân, 19.30: Try out Tongersdei: G & S Acoustic, duo bestaande uit Gerard en Sigrid (vader en dochter); pop, rock. Tevens open podium (opg. fryslan@stichtingpapageno.nl).

SNEEK Theater Sneek, 20.15: Beach Boys Best - Legendary Albums Live (try-out), band; rock.

STEENWIJK Rabo Theater De Meenthe, 20.00: Savannah - Back to the Country - Part 15, band; country. Met solist Dick van Altena.

Rabo Theater De Meenthe, 20.15: André Manuel - Het goddelijke lichaam, cabaret.

do 05-02 t/m za 07-02

LEEUWARDEN Stadsschouwburg De Harmonie, 20.15, za. ook om 15.00: Gerrie van der Klei/Marjolijn Touw e.a. - Foxtrot, musical gebaseerd op het werk van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink.

vr 06-02

BURGUM De Pleats, 20.15-22.15: Drops of Green , band; Ierse folk.

DRACHTEN Schouwburg De Lawei, 20.15-22.15: Fabian Franciscus - Best of, cabaret.

Schouwburg De Lawei, 20.30-22.30: X_Yusuf_Boss - Xanuun, dans.

Schouwburg De Lawei, 20.00-22.00: Hilke Bierman, Peggy Vrijens en Stijn Schootstra - Hotel vol Liefde, komedie.

EMMELOORD Theater ’t Voorhuys, 20.00: Mell VF - Echoes of my Mind, trio; soul, R&B.

Theater ’t Voorhuys, 20.00: Mylène d’Anjou, Ger Otte, Linda Verstraten e.a. - Nonsense - Een hemelse musical, muzikale komedie.

GORREDIJK Theater De Skâns, 20.15-22.15: Eric Mijnster - Het Geluksgevoel, theatercollege door deze schrijver.

HEERENVEEN Posthuis Theater, 20.15: Renate Reijnders, Jennifer Evenhuis en gastactrice - De Moedermonologen, twaalf monologen door drie actrices.

LEEUWARDEN Popcentrum Neushoorn, 19.30: Paradise Lost - Ascension of Europe Tour part 2, band; metal.

Popcentrum Neushoorn, 20.00: Oerémus + Big Meff, bands; rock en pop.

Stadsschouwburg De Harmonie, 20.30: Nathalie Baartman - Deer, cabaret.

OUDESCHOOT Skoattertsjerke , 20.00-22.00: Firma Ziel en Zaligheid - Toevalstreffer, trio; eigen liedjes en covers van Herman van Veen, Sting, Leonard Cohen.

STEENWIJK Rabo Theater De Meenthe, 20.00: Pink Floyd Project - Wish You Were Here, muziektheater.

vr 06-02 en za 07-02

JOURE ’t Haske, 20.00-22.45: Westermartoaniel - Soarchbot 2.0, toneel.

LEEUWARDEN Kurioskerk, vr. 19.00-22.15, za. 11.00-21.00: Winterkorenfestival, korenfestival van St. Lokaal Vocaal met optredens van diverse koren, zie voor het het volledige programma lokaalvocaal.nl.

za 07-02

GARYP It Gea Hûs , 20.30-24.00: This is Tina!, Tina Turner tributeband; pop, rock.

HEERENVEEN Posthuis Theater, 20.15: Endless Echoes - A Tribute to Pink Floyd, tributeband; rock.

KOARNJUM Huiskamertheater De Wier, 20.00-22.00: The Jazz Operators, kwartet; jazz-pop. Opg. info@bobdeboerphotography.com.

KOLLUM Theater de Colle, 20.30-23.30: The Maniacs, party-/coverband; hits uit de jaren 80.

LEEUWARDEN Stadsschouwburg De Harmonie, 20.30: Klaas van der Eerden - Blijven drijven, cabaret.

Stadsschouwburg De Harmonie, 20.30: Hotel Modern & Abdelkader Benali - De Val van Granada, toneel.

OLDEMARKT MFC Dalzicht, 20.00: V.v.V. te Olde- en Nijelamer - Wordt het Kamperen of Kramperen?, toneel.

OPENDE BaronTheater, 20.00-22.30: Gurbe Douwstra - Âld en (heal)wiis, singer-songwriter; streektaal.

PIAAM Nynke’s Pleats, 20.15-22.15: Caroline Rutten - C’est ma vie , zangeres; Franse chansons. M.m.v. accordeonist Dirk Overbeek.

POPPENWIER Kerkje De Fermanje, 20.30-22.00: Teatergroep Fjoer - Lek, toneel.

SNEEK Theater Sneek, 20.15: Henry van Loon - Keanu, cabaret.

STEENWIJK Rabo Theater De Meenthe, 20.00: Nederpop all stars - Nacht van de Nederpop, muziektheater.

SURHUISTERVEEN De Lantearne, 13.00-23.00: Balgendag, muziekfestival met optredens van diverse bespelers van balginstrumenten.

Nieuwe exposities

ALDTSJERK Galerie Bloemrijk Vertrouwen, Koppermaandagprenten IV, Elf grafici (prenten), 6 feb t/m 19 feb: do-za 14-17 u

BAARD Kunstruimte Tonger, Ina Fekken en Egbert Jan Brink, Installatie, tekeningen en grafisch werk, 31 jan t/m 1 feb: za, zo 11-17 u

BOLSWARD Museum De Tiid, Wat Overblijft | een cabinet van tijdloze wezens, Herre Monsma (opgezette dieren) en Brecht Schaafsma (kistjes), 2 feb t/m 1 mei: ma-za 10-17 u, zo 12-17 u

HEERENVEEN Galerie MuGA (in Heerenveen Museum), Het licht dat door de wouden ademt, Age Hartsuiker (tekeningen), 1 feb t/m 15 mrt: di-vr 11-17 u, za, zo 13-17 u

LEEUWARDEN Galerie De Roos van Tudor, Wintersalon, Diverse kunstenaars (diverse disciplines), 31 jan t/m 28 mrt: do-za 13-17 u

Kunstwinkel Ogenblik, Detaillering, Hennie Broers (diverse disciplines), 3 feb t/m 28 feb: di-vr 12-18 u, za 11-17 u

Lopende exposities

AKKRUM Centrum, Keunstrûte Akkrum, Wandeling van ongeveer 4 km langs 38 doeken in een frame met als thema ’Maak gewoon iets moois’, t/m 9 mei, in de open ruimte, dus dagelijks op elk gewenst moment te bezoeken

BALK Bibliotheek, Japke Weij, Schilderijen, t/m 5 mrt: ma 14-17.30 u, di 10.30-17.30 u, wo-vr 14-17.30 u

BURGUM Pop-up galerie om de hoek bij het Oude Postkantoor a/d Lageweg 17, Vakwerk: Van aaibaar zacht naar lijnenspel, Diverse kunstenaars (diverse disciplines), t/m 28 feb: do-za 11-17 u

DOKKUM Museum Dokkum, Dokkumer Blauw: schatten uit het textieldepot, Ontdek verborgen schatten uit het textieldepot, met de kleur blauw als rode draad, t/m 6 apr: ma-za 10-17 u

EANJUM MFA de Dobbe, Schilderijen van het Wad, Irene van Vliet (schilderijen), t/m 27 jul: ma 9-17 u

FRANEKER Galerie Kantoor der Franeker Courante Kunsten, Douwe Elias, Schilderijen, t/m 29 mrt: za, zo 13-17 u

Museum Martena, Fietslân, de eerste 100 jaar, Het verhaal van de eerste eeuw van de fiets in Fryslân a.d.h.v. acht bijzondere historische fietsen uit de collectie van verzamelaar Jellema, t/m 30 sep: ma-zo 11-17 u

GOUTUM Galerie Eemstein, Frits Drent, Schilderijen, t/m 8 feb: za, zo 13-18 u

HARLINGEN Het Brouwdok, Laag in het hoogland, hoog in het laagland, Renate de Backere (foto’s), t/m 21 feb: wo, do 15-22 u, vr, za 11-23 u, zo 11-20 u

Museum het Hannemahuis, Verzameld zilver, Verschillende stukken zilver worden getoond i.h.k.v. 50-jarig bestaan van de Nederlandse Zilverclub, t/m 22 feb

250 jaar Grote Kerk Harlingen, Jubileumtentoonstelling over de geschiedenis, architectuur en betekenis van dit monumentale kerkgebouw, t/m 15 feb: di-za 10-17 u, zo 12-17 u

HEERENVEEN AFSLAG BLV, To Move Mountains, Joyce Zwerver (mixed-media collages, installatie), t/m 15 feb: di-do 11-17 u, vr, za 13-17 u, zo 10-17 u

Galerie Autrevue, De toekomst door een roze bril, 25 klassiek opgeleide kunstenaars onder wie meer dan 20 AKKA-leden (schilderijen), t/m 15 feb: vr-zo 13-17 u

Galerie Getekend, You don’t know the future, Geer van der Klugt (tekeningen), t/m 8 mrt: vr 12-17 u, zo 12-17 u, en na afspraak

HURDEGARYP Zorgcentrum Bennema State, Marie Hulst, Schilderijen, t/m 16 mrt: ma-zo 9-20 u

IJLST Houtstad IJlst - Museum en werkplaats, Van boom naar fantasie, Marten Boonstra (maquettes gemaakt van hout), t/m 29 mrt: za 10-17 u, zo 13-17 u

JOURE Museum Joure, Het ambacht van Joure, Diverse (amateur)kunstenaars uit Joure en omgeving laten nieuw of bestaand werk zien, t/m 1 mrt: di-za 10-17 u, zo 13-17 u

KOUDUM Beeldhouwcentrum Koudum, Geborgen Verhalen, Hansje Mettivier Meijer (1950-2023); foto’s, t/m 28 mrt: do, vr 10-17 u, za 10-16 u

Galerie Lytse Skientme, Een eeuw Koudumer middenstand, Over het 100-jarig bestaan van diverse bedrijven, w.o. boekhandel Muizelaar, bakkerij De Vries en de slagerij in de Koudumer Hoofdstraat, t/m 14 feb: do-za 13-17 u

LEEUWARDEN ’t Andere Museum van Oldtimer tot Kant, Nikola Tesla: The Master of Lightning, de uitvinder die de wereld veranderde, Over de baanbrekende uitvindingen en invloed op moderne technologie van deze uitvinder, t/m 10 mei: wo-zo 13-17 u

Boekenpassage De Rode Loper, Michael Vision, Beelden en schilderijen, t/m 1 apr: di-zo 11-17 u

De Stadsgalerie, 25 Kulturele Portretten út Fryslân, Bob de Boer (foto’s), t/m 10 apr: ma-vr 8.30-16 u

De Utrecht, Fauna XXtraordinaire, Stern Nijland en OC Hooymeijer (dierlijk beeld met een literaire klank), t/m 28 feb: vr, za 13-17 u

Diverse locaties, LUNA Festival, Licht- en mediakunstfestival met o.a. Luna Young Masters en Luna Nights, zie voor het volledige programma lunafestival.nl, t/m 15 feb

Fries Museum, Voorbij de horizon, Kunstenaars uit de Fries Museum-collectie geven op verschillende manieren betekenis aan zee, getijden, bos en aan specifieke gebieden als de Noordpool, de Waddenzee en het regenwoud in Suriname, t/m 15 mrt

Wybrand de Geest (1592-1663/65), Schilderijen, t/m 1 mrt: di-zo 11-17 u

Keramiekmuseum Princessehof, Unbroken, Bouke de Vries (keramiek), t/m 16 aug: di-zo 11-17 u

Kunstwinkel Ogenblik, Inzoomen, Diverse kunstenaars (diverse disciplines), t/m 10 apr: di-vr 12-18 u, za 11-17 u

Natuurmuseum Fryslân, Mummie Mysteries, Dierenmummies uit het Oude Egypte zijn te zien, maar ook uit Fryslân, zie natuurmuseumfryslan.nl, t/m 22 nov: di-vr 11-17 u, za, zo 10-17 u

Tresoar, De tiid hâldt gjin skoft, Mini-expositie met foto’s uit de beeldbank van Tresoar, t/m 1 mrt: ma 13-17 u, di-do 10-22 u, vr 10-17 u, za, zo 11-17 u

MITSELWIER Mienskipshûs Doarpstsjerke, Durkje Haringa, Aquarellen, t/m 22 mrt: za, zo 13.30-17 u

ORANJEWOUD Museum Belvédère, Nature Always Wins, Margriet van Weenen (fotografische mixed media), t/m 8 feb

Om het Omslag, Overzicht van de ’Literaire Pocket’-omslagen ontworpen door Jaap Jungcurt (1923-2018) en Karel Beunis (1933-1983), t/m 8 feb

Always the Sea, Sámal Joensen-Mikines (1906-1979); schilderijen, t/m 8 feb: di-zo 10-17 u

SNEEK Fries Scheepvaart Museum, Een zee aan kennis - Fries zeevaartonderwijs toen en nu, Maak kennis met het zeevaartonderwijs in Friesland met o.a. een 3D-machinekamer van een stuurhut, t/m 26 mrt: ma-za 10-17 u, zo 12-17 u

WOLVEGA Hannie Mein Keramiekgalerij (in Home Center), Kleur met klei, 20 leden van de SKNN (keramiek, schilderijen), t/m 5 feb, dagelijks tijdens normale winkel openingtijden

WORKUM Museum Warkums Erfskip, It Romme Fjild, Het verhaal van het Nederlandse Arbeidsdienstkamp dat tijdens WOII in Workum was gevestigd, t/m 29 nov: di-zo 13-17 u

De groene salade, insalata verde, is zo simpel als maar kan. Er gaan vijf soorten sla in de salade: botersla (kropsla), frisée, romaine, witlof en waterkers. Dat zorgt voor een hoop textuur. Je krijgt crunch van de romaine, frisée en witlof, maar zachtheid van de botersla en waterkers.

Zo maak je het:

Was alle slasoorten grondig om zandresten te verwijderen. Dep de sla goed droog en bestrooi deze met peper en zout.

Maak dan de vinaigrette. Doe de sjalotten en knoflook in een grote kom met de sherry azijn en een eetlepel warm water, om zo de sjalotten te verzachten. Voeg de dijonmosterd, honing en tijm toe en meng goed. Blijf roeren en voeg de olijfolie al druppelend toe aan de vinaigrette tot er een samenhangend geheel ontstaat. Breng op smaak met peper en zout.

Doe de slasoorten bij de vinaigrette en schep ze voorzichtig om, zodat alle sla goed bedekt is.

Schep de groene salade op een groot bord en maak er een mooie, grote en hoge stapel van. Druppel de overgebleven dressing erover en serveer direct.